Ana SayfaÇocuklarda kekemelik

DENİZ YILDIZI · BORNOVA, İZMİR

Konuşma akışı, çocuk ve aile desteği

Çocuklarda kekemelik

Konuşma bazen takılır.
Çocuğun sözüne ve duygusuna yer açın.

Bazı çocuklar bir sesi ya da heceyi yineler. Bazen sesi uzatır; bazen söze başlayacağı yerde sessizce bekler. Bu tekrar, uzatma ve bloklar konuşma akışında görülebilir. Örneğin “be-be-bebek”, uzayan bir “ssssu” ya da başlamadan duran bir sözcük. Her çocuk bunu aynı biçimde yaşamaz. Konuşmak için daha çok çaba gösterebilir, sözü bırakabilir veya bazı kelimelerden kaçınabilir. Çocuğun ne anlatmak istediğini dinleyin; cümlesini tamamlamayın. Bu örüntüler ve değerlendirmede ele alınan akıcılık özellikleri hakkında daha fazla bilgi için ASHA’nın akıcılık bozuklukları kaynağına bakabilirsiniz.

Tekrar · Uzatma · Blok

Kısaca

  • Kekemelik konuşmanın akışında duyulabilir. Çocuk bir sesi ya da heceyi yineleyebilir, bir sesi uzatabilir veya konuşmaya başlarken takılıp sessiz kalabilir. Bazen sözcük araya girer ya da cümle yeniden kurulur. Konuşmanın nasıl yaşandığı da önemlidir.
  • Görünen çaba çocuktan çocuğa değişir. Bazı anlarda yüz, çene veya beden gerilebilir; bazı çocuklarda dışarıdan belirgin bir hareket görülmeyebilir. Akıcılık gün içinde, konuşulan kişiye ve duruma göre değişebilir. Daha rahat konuştuğu bir an, güçlüğün olmadığı anlamına gelmez.
  • Çocuğun ne hissettiğini merak edin. Çocuk konuşurken acele edebilir, sözü başkasına bırakabilir ya da bazı konuşma durumlarından kaçınabilir. Bunlar her çocukta görülmez. “Konuşurken nasıl hissediyorsun?” gibi açık bir soru sorun; yanıt vermesi için zaman tanıyın.
  • Günlük örnekleri not etmek görüşmeyi kolaylaştırır. Ailenin ne zaman takılma duyduğunu, çocuğun buna nasıl tepki verdiğini ve hangi ortamlarda daha rahat olduğunu anlatması değerlendirmeye başlangıç olabilir. Çocuğun güçlü yanlarını, ilgi alanlarını ve iletişime katılımını da paylaşın.
  • Değerlendirme yalnızca takılmaları saymak değildir. Dil ve konuşma terapisti aileyle, çocukla ve uygunsa okuldan bilgi veren kişilerle görüşebilir. Konuşma örneklerini, başlangıç öyküsünü, günlük iletişimi, çocuğun kaygı veya kaçınma yaşayıp yaşamadığını ve aile beklentilerini birlikte ele alabilir.
  • Dinlerken sözü çocuğa bırakın. Göz teması kurun, sakin biçimde bekleyin ve cümlesini onun yerine tamamlamayın. “Yavaş konuş” ya da “önce düşün” demek yerine ne anlattığına karşılık verin. Konuşma biçimini düzeltmeye çalışmadan, mesajına ilgi gösterin.
  • Destek evde ve okulda günlük iletişime yayılır. Ailece sırayla konuşmak, söz kesmeden dinlemek ve çocuğa katılmak istediği yolları sormak işe yarayan küçük adımlardır. Öğretmenle çocuğun tercihlerini konuşun; sınıfta yanıt vermesi için zaman tanınmasını ve alay karşısında destek görmesini planlayın. Görüşme aramak için tek bir belirti eşiğini beklemek gerekmez; kaygınız varsa dil ve konuşma terapistine danışabilirsiniz.

Hazırlayan: Deniz Yıldızı içerik ekibi
Güncelleme:
Çocuklarda kekemelik: belirtiler, değerlendirme ve destek

Bu sayfada
  1. Çocuklarda kekemelik nedir?01
  2. Kekemelik nasıl duyulur ve görülür?02
  3. Nasıl başlayabilir ve zaman içinde değişebilir?03
  4. Günlük yaşamı nasıl etkileyebilir?04
  5. Dil gelişimi ile kekemelik nasıl birlikte değerlendirilir?05
  6. Eşlik eden başka durumlar nasıl ele alınır?06
  7. Duygu ve kaygı konuşma deneyimini nasıl etkiler?07
  8. Kimler görüşme planlayabilir?08
  9. Değerlendirme sürecinde neler konuşulur?09
  10. Tedavi araştırmaları neler inceliyor?10
  11. Terapi yaklaşımları nasıl ele alınır?11
  12. Terapi görüşmesi nasıl ilerleyebilir?12
  13. Evde iletişim nasıl desteklenebilir?13
  14. Okulda ve akran ilişkilerinde ne yardımcı olur?14
  15. İlerleme nasıl izlenir?15
  16. Deniz Yıldızı’nda görüşme nasıl planlanır?16
  17. Kekemelik terimlerinin karşılıkları nelerdir?17
  18. Sık sorulan sorular18
  19. Kaynaklar ve ileri okuma19

03 / KONUŞMA AKIŞINI ANLAMAK

Çocuklarda kekemelik nedir?

Kekemelik, konuşmanın akışında bazı seslerin, hecelerin ya da sözcüklerin istemeden kesintiye uğramasıdır. Çocuk bir sesi veya heceyi yineleyebilir, bir sesi uzatabilir ya da söylemek istediği sözcüğe başlarken blok yaşayabilir. Bu sırada konuşma sesi kısa süre çıkmayabilir. Kesinti konuşmanın görünen bir özelliğidir; tek başına çocuğun ne düşündüğünü, ne hissettiğini veya iletişim kurmak isteyip istemediğini göstermez. [1]

Her duraksama kekemelik değildir. Çocuk yeni bir sözcük ararken, heyecanlandığında ya da uzun bir cümle kurarken “ıı” diyebilir, cümlesini değiştirebilir veya kısa bir sessizlik verebilir. Bunlar konuşma sırasında görülebilen akıcılık farklılıklarıdır. Bir anı tek başına yorumlamak yerine tekrarların biçimine, konuşmanın farklı anlarda nasıl aktığına ve çocuğun bu sırada ne yaşadığına bakılır.

Örneğin çocuk “ba-ba-bahçeye gidelim” diyebilir, “ssssabah” diye bir sesi uzatabilir ya da “Ben bugün…” dedikten sonra sözcüğe geçmekte zorlanabilir. Örnekler, konuşmada ne duyulabileceğini anlatır; her çocukta aynı biçimde görülmeleri beklenmez. Kekemelik bazen duyulur, bazen de çocuk sözcük seçerek, cümleyi değiştirerek ya da konuşma sırasını bırakarak kesintiyi görünmez kılmaya çalışabilir. Bu nedenle yalnız dışarıdan duyulanları saymak, çocuğun iletişim deneyiminin tamamını anlatmaz. [4]

TEKRAR“ba-ba-bahçe”

Bir ses ya da hece yeniden söylenir. Örnekte başlangıç hecesi yineleniyor.

UZATMA“ssssabah”

Bir konuşma sesi uzar. Çocuk sözcüğe geçmek için daha uzun süre uğraşabilir.

BLOK“Ben bugün…”

Sözcüğe geçiş kısa süre takılır; ses çıkmayabilir. Örnekte sessizlik çizgiyle gösteriliyor.

Konuşma akışında görülen tekrarlar, uzatmalar ve bloklar

Tekrar, uzatma ve blok, konuşmanın akışında farklı biçimlerde duyulabilir. Tekrarda ses, hece veya sözcüğün bir parçası yeniden gelir. Uzatmada ses beklenenden uzun sürer. Blokta çocuk sözcüğü söylemeye hazırlanır gibi görünse de ses bir süre çıkmayabilir. Bir çocuk bu özelliklerden birini yaşayabilir; aynı konuşma örneğinde birden fazlası da görülebilir. Bunların hangisinin ne sıklıkta ortaya çıktığı kadar, çocuğun konuşmayı sürdürürken harcadığı efor ve söz alma isteği de değerlendirmede anlam taşır. ASHA’nın klinik bilgi sayfası akıcılık özelliklerinin değerlendirilmesini, çocuğun iletişim deneyimiyle birlikte ele alır. [1]

Örneği kaydederken çocuğu tekrar tekrar konuşturmaya veya cümlesini düzeltmeye gerek yoktur. Aile doğal bir konuşma anını hatırlayabilir: çocuk ne anlatıyordu, takılma nasıl duyuldu, konuşmaya devam etti mi? Böyle bir anlatım değerlendirme görüşmesine yardımcı olabilir. Çocuğun mahremiyetini gözetin; onu başkalarının önünde örnek göstermeyin.

Konuşma güçlüğüne eşlik edebilen tepkiler

Duyulan akıcılık özelliği ile çocuğun eforu, duygusu ve katılımı ayrı ayrı merak edilmelidir. Çocuk bazen yüzünü veya bedenini sıkabilir, sözcükten önce durabilir ya da konuşmayı bırakabilir. Başka bir çocukta dışarıdan belirgin bir çaba görülmeyebilir. Sessizce takılmak da çocuk için kolay olduğu anlamına gelmez. Bu tepkilerin hiçbiri her çocukta bulunmaz.

Çocuk konuşurken ne hissettiğini kendiliğinden söylemeyebilir. Açık ve sakin bir soru yardımcı olabilir: “Bu sözcüğü söylerken nasıldı?” veya “Anlatmaya devam etmek ister misin?” Yanıt vermesi için bekleyin; istemezse konuşmayı sürdürmesi için zorlamayın. Çocuğun sözü devretmesi, bir etkinlikte el kaldırmaması ya da bazı sözcükleri değiştirmesi katılımını etkileyebilir. Bu davranışların nedenini varsaymak yerine çocuğun anlatımını, aile gözlemlerini ve konuşma örneklerini birlikte dinlemek gerekir. NIDCD bilgi sayfası belirtiler ve değerlendirmeyi kekemelik başlığı altında ele alır; çocuğun yaşadığı etkiyi anlamak için aile ve uzman görüşmesi de önemlidir. [4]

Dinleyen yetişkin acele etmeden bekleyebilir, söz kesmeden çocuğun ne anlattığına karşılık verebilir. Cümleyi onun yerine tamamlamak veya “yavaş konuş” diye uyarmak yerine konuşma sırasını çocuğa bırakın. Değerlendirmede terapist; konuşmanın farklı ortamlardaki örneklerini, çocuğun çabasını ve duygusunu, günlük katılımını ve ailenin gözlemlerini birlikte konuşabilir. Bu yaklaşım, akıcılık özellikleriyle çocuğun deneyimini birbirine karıştırmadan anlamaya yardım eder.

04 / AKICILIK ÖRÜNTÜLERİNİ FARK ETME

Kekemelik belirtileri ve konuşma akıcılığı nasıl anlaşılır?

Konuşma akıcılığı, sözcüklerin ve seslerin konuşma sırasında nasıl birbirine bağlandığını anlatır. Her duraksama kekemelik belirtisi değildir. Çocuk düşünürken sessiz kalabilir, cümlesini yeniden kurabilir ya da “ıı” diyebilir. Kekemelikte ses veya hece tekrarları, ses uzatmaları ya da konuşmaya başlarken bloklar görülebilir. Tekrarın biçimi, konuşma sırasındaki efor, kaçınma ve durumlara göre değişim birlikte ele alınır. [1]

KONUŞMA ÖRNEĞİ

Sözcüğe başlarken ne duyulabilir?

Bir çocuk “ba-ba-bahçeye” derken ilk heceyi yineliyor. Başka bir çocuk başlangıç sesini uzatabilir ya da sözcüğe geçmeden kısa süre sessiz kalabilir. Çizim, bu üç örneği birbirinden ayırıyor; çocuğun konuşmasını puanlamıyor.

Hece tekrarı, ses uzatması ve blok örnekleri; konuşma sırasını bekleyen dinleyiciba-ba-bahçessssabahBen bugün…
Hece tekrarı, ses uzatması ve sözcüğe geçmeden yaşanan blok farklı biçimde duyulabilir.

Örnek: ba-ba-bahçe

Başlangıç hecesi yineleniyor. Örnek, bir çocuğun her konuşmasının böyle olduğu anlamına gelmez.

Çizimlerdeki ifadeler örnek amaçlıdır.

Akıcılık farklılıklarını değerlendirirken konuşma örneğinin nasıl alındığı ve çocuğun iletişim deneyimi önem taşır. Tek bir sözcük ya da tek bir takılma, örüntüyü açıklamaz. Uzman; tekrarın türünü, örneklerin farklı konuşma durumlarında görülüp görülmediğini, çocuğun konuşmayı sürdürürken zorlanıp zorlanmadığını ve günlük katılımı birlikte dinler. Aile gözlemleri de bu tabloya katkı verir. [1]

Ses ve hece tekrarları nasıl duyulur?

Tekrarda konuşmanın bir sesi ya da hecesi yeniden duyulabilir: “b-b-b-balon” veya “ba-ba-balon” gibi. Bazen sözcüğün tamamı yinelenir. Bu örnekler, tekrarın nasıl duyulabileceğini gösterir; çocuğun taklidini istemek veya “doğrusunu söyle” diye düzeltmek için kullanılmamalıdır. Dinleyen kişi sözcüğün içeriğine karşılık verebilir ve çocuğun tamamlaması için bekleyebilir. [2]

Her tekrar aynı biçimde duyulmaz. Bir konuşmada tek heceli tekrarlar öne çıkarken başka bir anda sözcük veya ifade tekrarı duyulabilir. Heyecan, uzun bir anlatı, yeni bir sözcük ya da konuşma sırası için acele etme de akışı etkileyebilir. Gözlem yaparken çocuğu konuşturmak için baskı kurmayın. Doğal konuşmada ne olduğunu, hangi sözcükte takıldığını ve sonrasında konuşmayı sürdürüp sürdürmediğini not etmek görüşmede işe yarayabilir.

Konuşmacı sırayla heceyi yineler; dinleyici bekler ve konuşma sürerba-ba…
Konuşan kişi hecesini yinelerken dinleyici bekler; sonra konuşma sırası devam eder.
Özgün çizim.
Mavi zemin üzerinde sarı gövdeli, kırmızı ahizeli oyuncak telefon
Örnek konuşma biçimleri çocuktan çocuğa değişebilir.Temsili oyun materyali · Fotoğraf: Ann Hannes / Pexels

Efor, kaçınma ve duruma göre değişim

Uzatmada bir konuşma sesi uzar; örneğin “ssssabah” diye duyulabilir. Blokta ise çocuk sözcüğe başlamak ister gibi görünür, fakat ses kısa süre çıkmayabilir. Bazı çocuklarda ağız veya yüz kaslarında gerginlik, nefesi tutma ya da ek hareketler eşlik edebilir; bazılarında dışarıdan belirgin bir hareket görülmez. Bu özelliklerin varlığı veya yokluğu tek başına kekemeliği doğrulamaz ya da dışlamaz. [1]

Çocuk takılacağını düşündüğü sözcüğü değiştirebilir, cümleyi yarıda bırakabilir veya konuşma sırasını başkasına verebilir. Bunlar kaçınma örnekleri olabilir; ancak sessizlik tek başına nedenini açıklamaz. Çocuğa sakin biçimde “Konuşurken nasıl hissediyorsun?” diye sorabilir, yanıtı için bekleyebilirsiniz. Konuşmak istemezse ısrar etmeyin. Değerlendirmede farklı ortamlardan örnekleri, çocuğun kendi anlatımını ve ailenin gözlemlerini birlikte ele almak, tek bir ana bağlı yorum yapmaktan daha açıklayıcıdır. [2]

05 / BAŞLANGIÇ VE SEYİR

Kekemelik hangi yaşlarda başlayabilir ve seyri nasıl değişir?

Kekemelik çoğunlukla erken çocukluk döneminde fark edilir. Başlangıç zamanı ve konuşma örnekleri her çocukta aynı değildir. Bazı günler tekrarlar daha belirgin duyulabilir; başka bir gün çocuk daha rahat konuşabilir. Konuşmanın değişmesi tek başına iyileşme ya da kötüleşme anlamına gelmez. Aile öyküsü değerlendirmede sorulan bilgilerden biridir, fakat çocuğun ileride nasıl konuşacağını tek başına göstermez. Yaş, tek bir konuşma örneği veya ailede benzer deneyim bulunması bireysel seyri kesin olarak tahmin ettirmez. [4] [5]

Aynı çocuğun farklı günlerde daha belirgin ya da daha rahat duyulabilen konuşma örneklerini gösteren zaman çizgisi
Çizgi, farklı günlerde alınan konuşma örneklerinin değişebileceğini anlatır.
  1. Başlangıcın fark edilmesi

    Aile, çocuğun ses ya da hece tekrarlarını, ses uzatmalarını veya söze başlarken yaşadığı blokları ilk kez fark ettiği dönemi anlatabilir. Bu gözlem başlangıç zamanını hatırlamaya yardım eder; tek başına değerlendirme yerine geçmez.

  2. Değişen konuşma günleri

    Konuşma akıcılığı gün içinde ve farklı konuşma durumlarında aynı görünmeyebilir. Çocuğun heyecanı, anlatmak istediği şey ve konuşma sırası gibi bağlamlar örneği etkileyebilir. Değişkenlik, deneyimin gerçek bir parçasıdır.

  3. Ailede benzer deneyim

    Ailede kekemelik öyküsü varsa bunu görüşmede paylaşmak yararlı olabilir. Bu bilgi olasılık hakkında ipucu sunar; çocuğun kesinlikle kekeleyeceği ya da kekemeliğinin süreceği anlamına gelmez.

  4. Çocuğun kendi yolu

    Konuşma örüntüsü, iletişimdeki çaba ve çocuğun günlük katılımı birlikte izlenir. Bir başka çocuğun deneyimi, bu çocuğun geleceği için takvim oluşturmaz.

Başlangıç zamanı ve değişken seyir

Kekemelik çoğunlukla erken çocuklukta, konuşma ve dil gelişiminin sürdüğü dönemde fark edilebilir. Ailelerin hatırladığı ilk gün ile belirtilerin başladığı zaman her zaman aynı olmayabilir. Bu nedenle değerlendirmede “ne zaman başladı?” sorusunun yanında, ailenin hangi konuşma örneklerini duyduğu ve bunların nasıl değiştiği de konuşulur. Kaynaklar başlangıca ilişkin genel bilgi verir; her çocuk için geçerli tek bir başlangıç yaşı belirlemez. [4] [5]

Bir çocuk evde oyun anlatırken daha akıcı, aceleyle bir şey söylerken daha çok takılıyor gibi görünebilir. Başka bir çocukta fark, günler arasında veya konuştuğu kişiler değişince belirginleşebilir. Bunlar örnek olasılıklardır; belirli bir bağlamın her çocukta aynı etkiyi yapacağı anlamına gelmez. Aile, çocuğun sözünü tamamlamadan dinleyebilir ve dikkatini ne söylediğine verebilir. Gözlem için çocuğa tekrar tekrar aynı sözcüğü söyletmek gerekmez. [1]

Aile öyküsü ve olası etkenler

Ailede kekemelik yaşayan ya da çocukken yaşamış bir yakının bulunup bulunmadığı sorulabilir. Aile öyküsü, değerlendirme sırasında dikkate alınan olasılık bilgilerinden biridir. Bu bilgi ne tek başına neden gösterir ne de çocuğun nasıl bir seyir izleyeceğini söyler. Kekemeliği ebeveynin yanlış tutumuna, çocuğun isteksizliğine veya tek bir olayın yarattığı korkuya bağlamak doğru değildir. [4] [15]

Görüşmede başlangıcın nasıl fark edildiği, konuşmanın hangi ortamlarda değiştiği, çocuğun takılma sırasında zorlanıp zorlanmadığı ve bunun katılımını etkileyip etkilemediği ele alınabilir. Ailenin verdiği bilgiler, farklı zamanlarda alınan konuşma örnekleriyle birlikte değerlendirilir. Bunlar kesin bir sonuca sıçramak için değil, çocuğun deneyimini daha iyi anlamak için sorulur. Ailede benzer bir öykü yoksa bu da kekemeliğin olmayacağını göstermez; varsa da geleceği belirlemez.

İyileşme olasılığı neden bireysel tahmin değildir?

Kaynaklarda gruplara ilişkin oranlar yer alabilir; ancak bu oranlar kullanılan kekemelik tanımına, izlem süresine, araştırmaya alınan çocuklara ve ölçülen sonuca bağlıdır. Bu nedenle farklı kaynaklardaki sayılar aynı şeyi ölçmeyebilir. Burada tek bir oran vermek, her çocuğun aynı sonucu yaşayacağı izlenimini yaratır. Bir gruptaki bulgu, bireysel çocuk için kesin tahmin değildir. [1] [4] [27]

Bir çocuğun seyri hakkında konuşurken başlangıç zamanı, belirtilerin nasıl duyulduğu, çocuğun konuşmaya ilişkin deneyimi ve günlük iletişime katılımı birlikte ele alınır. Bu bilgiler de geleceği kesin biçimde söylemez; değerlendirmeyi ve gerekirse desteği planlamaya yardımcı olur. Aile, çocuğun daha rahat olduğu ve daha çok zorlandığı anları örnekleriyle paylaşabilir. Uzmanla görüşme, bir tahmin almak için değil, çocuğun bugünkü ihtiyacını ve izlenecek yolu konuşmak için kullanılabilir.

06 / EVDE, OYUNDA, SINIFTA

Kekemelik günlük yaşamda nerelerde karşımıza çıkar?

Kekemelik, çocuğun konuşma akışında duyulabilir; günlük yaşamdaki etkisi ise yalnız takılma sayısıyla anlaşılmaz. Çocuk evde sohbete katılırken, oyuna girerken, sınıfta söz alırken ya da bir toplulukta kendini anlatırken farklı deneyimler yaşayabilir. Konuşma örüntüsü ve çocuğun katılımı ortamdan ortama değişebilir. Dinleyicinin beklemesi, söz kesmemesi ve çocuğun ne söylemek istediğine dikkat vermesi konuşma sırasını etkiler. Aşağıdaki örnekler olası günlük durumları anlatır; her çocukta aynı biçimde yaşanacağı anlamına gelmez. [1]

GÜNLÜK YAŞAM · KONUŞMA SIRASI

Bir çocuğun sözüne yer açmak

Akşam yemeğinde çocuk anlatmaya başlar ve bir sözcükte takılır. Yetişkin, sözcüğü onun yerine söylemeden ve acele ettirmeden bekler. Çocuk cümlesini tamamlayınca yetişkin anlattığı konuya yanıt verir. Böylece sohbetin odağı konuşmanın kusursuz akması değil, çocuğun paylaşmak istediği şey olur. Bu küçük değişiklik her takılmayı ortadan kaldırmaz; çocuğa konuşma sırası ve dinlenme alanı bırakır.

Evde sohbet ve aile konuşmaları

Evdeki sohbet, çocuğun gününü anlatması, bir şey istemesi veya aile üyelerinin konuşmasına katılması için fırsat sunar. Bazı çocuklar evde rahatça konuşabilir; bazıları belirli sözcüklerden kaçınabilir, cümlesini değiştirebilir ya da konuşmaya başlamak için daha çok zamana ihtiyaç duyabilir. Aynı çocuk bir gün uzun uzun anlatırken başka bir anda kısa yanıt vermeyi seçebilir. Bu değişiklikler tek başına ne hissettiğini göstermez. Çocuğa “Şu an anlatmak ister misin?” veya “Dinlememi mi, yardım etmemi mi istersin?” diye sorulabilir.

Aile üyeleri birbirinin sözünü tamamlamadan dinleyebilir ve sohbette sırayla konuşmaya dikkat edebilir. Çocuğa “Yavaşla”, “Derin nefes al” ya da “Baştan söyle” demek yerine, ne anlattığına karşılık vermek daha destekleyicidir. Evde herkesin aynı anda konuştuğu anlarda yetişkin kendi konuşma sırasını düzenleyebilir. Bu, çocuğun tek başına değiştirmesi gereken bir kural değildir. Çocuğun kendisini rahat hissettiği konuşma biçimi ve aileden beklediği destek birlikte sorulabilir.

Halı ve ahşap zemin üzerinde dağınık duran renkli ahşap bloklarEvden sınıfa uzanan dört iletişim ortamıEvde sohbetOyun ve akranlarSınıfKendi tercihi
Konuşma sırası evden sınıfa, oyuna ve çocuğun seçtiği iletişim biçimine uzanır.Fotoğrafta ahşap oyun materyalleri görülür; alttaki çizim dört iletişim ortamını şematik olarak gösterir. Fotoğraf: Tara Winstead / Pexels

Oyun ve akran ilişkileri

Oyunda sıra istemek, kurala itiraz etmek, bir fikri önermek veya arkadaşına soru sormak gerekebilir. Çocuk kekeliyor diye bu anlarda mutlaka zorlanacağı söylenemez. Bazı çocuklar oyuna istekle katılır; bazıları konuşma sırası hızlı değiştiğinde geri çekilebilir veya ne söyleyeceğini önceden planlayabilir. Yetişkin, çocuğun oyuna nasıl girdiğini ve hangi desteği istediğini gözleyebilir. “Sana sıra vermemi ister misin?” diye sormak, onun adına sürekli konuşmaktan daha fazla seçim alanı bırakır.

Akranların tepkisi de deneyimin bir parçasıdır. Bir arkadaş bekleyebilir, sözünü kesebilir veya takılmayı taklit edebilir. Böyle bir durumda yetişkin, çocuğun ne hissettiğini varsaymadan yanına gidebilir: “Bu olduğunda sen ne yapmak istersin?” diye sorabilir. Çocuk yardım isterse, yetişkin konuşma sırasını koruyabilir ve taklit etmeyi durdurabilir. Çocuk kendi başına yanıt vermek isterse ona zaman tanınabilir. Her oyunda aynı müdahaleyi yapmak yerine çocuğun tercihine ve güvenliğine bakılır.

Sınıf, sunum ve sözlü okuma

Sınıfta soruya yanıt vermek, grup tartışmasına katılmak, sunum yapmak ve yüksek sesle okumak farklı konuşma koşullarıdır. Bir çocuk arkadaşlarıyla küçük grupta rahat konuşurken tüm sınıfa seslenirken daha fazla baskı hissedebilir; başka bir çocuk için durum tersine olabilir. Öğretmen, yalnızca duyulan takılmayı değil, öğrencinin söz almak isteyip istemediğini ve hangi katılım biçiminin işine yaradığını da sorabilir. Bu alanlar, kekemeliğin sınıf içindeki iletişime olası etkileri arasında sayılır. ASHA’nın akıcılık bozuklukları sayfasında sözlü okuma, sınıfta yanıt verme, sunum ve tartışmaya katılma başlıkları ele alınır.

Çocuk isterse öğretmenle önceden bir plan yapılabilir: yanıt için bekleme süresi tanımak, sözünü tamamlamamak, okuma sırasını birlikte belirlemek veya sunum biçimini konuşmak gibi. Bu seçeneklerin hiçbiri her öğrenci için zorunlu değildir. Çocuğa “Sınıfta hangi durumda daha rahat söz alıyorsun?” ve “Bir arkadaşın sözünü kestiğinde nasıl davranmamı istersin?” diye sorulabilir. Plan, öğrencinin katılımını artırırken onu sınıfın önünde açıklama yapmak zorunda bırakmamalıdır.

Çocuğun kendi iletişim tercihleri

Çocuğun ihtiyacı dışarıdan her zaman anlaşılmaz. Bazı çocuklar kekemelikleri hakkında açıkça konuşmayı ister; bazıları o anda konu edilmemesini tercih eder. Kimi çocuk takıldığı sözcüğü kendisi tamamlamak ister, kimi dinleyenin beklemesini, kimi de belirli bir durumda yardım teklif edilmesini seçebilir. “Böyle olduğunda sana nasıl destek olayım?” sorusu, yetişkinin tahmin yürütmesi yerine çocuğun görüşünü alır. Yanıt zamanla değişebilir; aynı soru farklı durumlarda yeniden sorulabilir.

Çocuğun konuşma biçimi, konuşmaya katılma isteği ve dinleyicilerin tepkileri birlikte düşünülebilir. Ev, oyun ve sınıf gözlemleri birbirinin yerine geçmez; bir ortamdaki rahatlık diğer ortamın nasıl yaşandığını kanıtlamaz. Çocuk bir konuşmadan kaçınsa bile bunun nedenini tek başına kekemeliğe bağlamak doğru olmaz. Önce ne olduğunu ve neye ihtiyaç duyduğunu anlamaya çalışın. Gerekirse aile, öğretmen ve konuşma-dil uzmanı çocuğun izni ve yaşına uygun katılımıyla ortak bir destek yolu belirleyebilir.

07 / DİL GELİŞİMİ VE AKICILIK

Dil gelişimi ile kekemelik arasında nasıl bir ilişki var?

Dil gelişimi ve konuşma akıcılığı aynı görüşmede ele alınabilir; bunlar aynı beceri değildir. Çocuk bir olayı iyi anlatabilir ve bazı anlarda sesleri, heceleri ya da sözcükleri yinelerken zorlanabilir. Kekemelik, tek başına dil yetersizliği anlamına gelmez. Değerlendirmede çocuğun ne söylediği, nasıl anlattığı ve konuşma akışında neler yaşadığı ayrı ayrı dinlenir. Bir örnek, çocuğun tüm iletişim becerilerini veya her ortamdaki konuşmasını tek başına açıklamaz.

Konuşurken çocuk söylemek istediğini seçer, sözcükleri hatırlar, cümlesini kurar ve dinleyicinin tepkisini izler. Bu dil planlama adımları konuşmanın akışıyla aynı şey değildir; yine de günlük konuşmada iç içe ilerler. Uzun bir cümlede duraklama, düşünme veya sözcük arama görülebilir. Bunları tek başına kekemelik diye yorumlamak doğru olmaz. Değerlendirme, yinelenen ses ve heceler, uzatmalar veya konuşmanın kesilmesi gibi akıcılık örneklerini de bağlam içinde ele alır. Ailenin ve çocuğun gözlemleri, konuşma örneğinin hangi koşulda alındığını anlamaya yardım eder. [1]

Akıcılık, dil planlama ve konuşma örnekleri

Uzman, çocuğun farklı durumlarda konuşmasını dinleyebilir: serbest sohbet, oyun anlatımı ya da bir olayı açıklama gibi. Örneğin çocuk, “Dün parka gittim” derken kolayca başlayıp “salıncağa” sözcüğünde takılabilir. Başka bir anda aynı düşünceyi daha kısa anlatabilir. Bu fark, düşüncesini bilmediğini göstermez. Yetişkin çocuğun yerine sözcüğü söylemeden bekler; konuşma tamamlandığında anlatılan konuya yanıt verir. Böylece hem akıcılık örüntüsü hem de çocuğun anlatmak istediği içerik duyulabilir.

Tek bir konuşma anına bakarak karar vermek yerine örneklerin değişebildiği koşullar not edilir. Evde aileyle konuşma, oyun sırasında akrana seslenme ve uzmana bir öykü anlatma farklı dinleyiciler ve farklı amaçlar içerir. Uzman, çocuğun ne zaman daha rahat konuştuğunu, takılma olduğunda nasıl tepki verdiğini ve iletişime katılmayı sürdürüp sürdürmediğini sorabilir. Aile de çocuğun kendi sözleriyle anlattığı deneyimi aktarabilir. Bu bilgiler, dil becerilerini ve akıcılığı birbirine karıştırmadan değerlendirmeye katkı sağlar. ASHA’nın akıcılık bozuklukları değerlendirme çerçevesi konuşma örnekleri ile dil ve iletişim özelliklerinin birlikte incelenmesini ele alır.

Mor zemin üzerinde bir arada duran renkli ahşap daireler
Renkli ahşap daireler bir oyun örneğini gösterir.Fotoğraf: Ann Hannes / Pexels
TÜRKÇEÇocuk anlatıyor

Yağmur durdu, gökkuşağı çıktı.

AYNI FİKİRBir çocuk, iki anlatım

Çocuk bildiği diller arasında anlatımını sürdürüyor.

İKİNCİ DİLSame idea

The rain stopped, and a rainbow appeared.

İki dilli çocukların değerlendirilmesi

Birden fazla dil kullanan çocukta değerlendirme, dillerle ilgili deneyimi hesaba katmalıdır. Çocuğun bir dili daha sık kullanması, bir dilde daha çok sözcük bilmesi veya diller arasında sözcük seçmesi konuşma örneğini etkileyebilir. Bunlar tek başına kekemelik kanıtı değildir. Uzman aileye hangi dillerin kimlerle ve hangi ortamlarda kullanıldığını sorar; mümkün olduğunda çocuğun dillerinin her birindeki konuşmasından örnek alır. Ailenin çocuğu rahatça dinlediği ev ortamındaki örnek de bilgi sağlayabilir.

Einarsdóttir ve Ingham, iki dilli çocukların akıcılığını değerlendirirken diller arasında geçiş yapma deneyiminin dikkate alınması gerektiğini tartışır. Bu nedenle yalnızca tek dilde alınmış kısa bir örnekle çocuğun genel konuşması hakkında sonuca varmak sınırlı kalabilir. Aile, çocuğun hangi dilde hangi kişilerle daha çok konuştuğunu ve takılmaların farklı dillerde nasıl göründüğünü anlatabilir. Uzman bu bilgiyi konuşma örnekleriyle birlikte değerlendirir. [25]

Dil becerisi ile kekemeliğin birlikte değerlendirilmesi, birinin diğerine neden olduğu anlamına gelmez. Johnson ve arkadaşlarının yayını, kekemeliğin başlangıcını izleyen ilk dönemde çocukların dil becerilerini incelemektedir; tek bir araştırma her çocuğun gelişimini tarif etmez. Çocuğun anlama ve anlatma becerileri, akıcılık örüntüsü ve iletişime katılımı kendi bağlamında ele alınır. Aileye “Hangi durumda anlatmak daha kolay geliyor?” ve “Sözüne nasıl eşlik etmemi istersin?” gibi açık sorular yöneltilebilir. Böylece destek, çocuğun dil kullanımı ya da konuşma akışı hakkında peşin bir varsayıma değil, gözlenen örneklere dayanır. [29]

08 / EŞLİK EDEN GEREKSİNİMLER

Eşlik eden gelişimsel özellikler ve kekemelik nasıl ele alınır?

Kekemeliğe başka konuşma, dil, iletişim veya gelişim gereksinimleri eşlik edebilir. Dikkat, duygu ve davranışla ilgili gözlemler de görüşmede yer bulabilir. Bu özellikler tek başına kekemeliğin nedeni ya da açıklaması değildir. Her çocuğun konuşması ve günlük deneyimi ayrı değerlendirilir; bir alandaki güçlük diğer alandaki ihtiyacı görünmez kılmamalıdır. [1]

Eşlik eden konuşma veya dil gereksinimleri

Bir çocuk bazı sesleri üretirken, sözcükleri öğrenirken ya da kendini uzun cümlelerle anlatırken desteğe ihtiyaç duyabilir. Aynı çocuk konuşma akışında tekrarlar, uzatmalar veya bloklar da yaşayabilir. Bu örüntüleri tek bir başlık altında toplamak yerine ayrı ayrı dinlemek gerekir. Uzman, çocuğun neyi anlatmak istediğini, sözcük ve cümleleri nasıl kullandığını, konuşmanın hangi anlarında takıldığını gözler. Aileden evdeki konuşma, oyun ve anlatma deneyimlerine dair örnekler alınabilir.

Bir sözcüğü aramak, cümleyi yeniden kurmak veya sesleri söylemekte zorlanmak kekemelikle aynı şey değildir. Bazen bu özelliklerden birkaçı birlikte görülebilir. Değerlendirmede konuşma örnekleri kadar çocuğun anlama ve anlatma biçimi, kullandığı diller ve iletişime katılımı da ele alınır. Gerekirse dil ve konuşma terapisti, çocuk doktoru veya başka bir uzman kendi alanındaki gözlemi paylaşır. Bu işbirliği aileye tek bir neden yüklemek için değil, çocuğun farklı ihtiyaçlarını ayırt etmek içindir. [4]

Örneğin çocuk oyununu anlatırken sözcükleri rahatça seçebilir, ancak belirli seslerde takılabilir; başka bir durumda uzun bir cümleyi kurmak için duraklayabilir. Aile bu anları “konuşması bozuk” diye genellemek zorunda değil. Nerede olduğu, kiminle konuştuğu ve çocuğun neye ihtiyaç duyduğu not edilebilir. Böylece uzman, akıcılıkla dil becerilerini birbirine karıştırmadan örnekleri birlikte değerlendirebilir.

Dikkat, duygu ve davranış gözlemleri

Konuşma sırasında çocuğun dikkati dağılabilir, heyecanı artabilir veya bir konuşma sırasından çekindiği görülebilir. Bu gözlemler kekemeliğin tek başına açıklaması değildir. Konuşma akıcılığı günün, ortamın, dinleyicinin ve konuşma amacının etkisiyle değişebilir. Çocuk bir yerde daha çok takılırken başka yerde daha rahat konuşabilir. Yetişkin, gördüğü davranışı hemen bir etikete bağlamak yerine hangi durumda ortaya çıktığını ve çocuğun nasıl hissettiğini anlamaya çalışabilir.

Çocuğa “Neden böyle yaptın?” diye yüklenmek yerine, “O sırada ne oldu?” veya “Bir dahaki sefere nasıl yardımcı olayım?” diye sorulabilir. Çocuk yanıt vermek istemezse ona zaman tanınır. Ailenin gerginliği ya da günlük düzeni kekemeliğin nedeni olarak sunulmamalıdır; aile suçlanacak taraf değildir. Aile gözlemleri görüşme için değerlidir, çünkü uzman çocuğun farklı ortamlardaki konuşmasını her zaman göremez. Bu bilgi, çocuğu yargılamak için değil, onu daha iyi anlamak için kullanılır.

Davranışta görülen değişiklikler başka bir alanda desteğe ihtiyaç olabileceğini düşündürüyorsa aile bunu ilgili uzmanla paylaşabilir. Örneğin sınıfta söz almaktan kaçınma, yalnızca dikkat sorunu olarak yorumlanmamalıdır; çocuk konuşma sırası, akran tepkisi veya takılma deneyimi nedeniyle de geri durabilir. Öğretmenin ve ailenin somut gözlemleri birlikte ele alınır. Çocuğun kendi anlatımı ve farklı koşullardaki örnekler de önemlidir. [24]

Birlikte görülen durumlar ayrıca ele alınır

Birlikte görülen gelişimsel özellikler, kekemeliği otomatik olarak açıklamaz. Benzer görünen bir davranışın farklı nedenleri olabilir. Bu yüzden değerlendirme; konuşmadaki akıcılık örüntüsünü, çocuğun iletişim ve dil becerilerini, gelişim öyküsünü ve günlük yaşama etkileri ayrı ayrı ele alır. Uzman, gerekli gördüğünde başka bir uzmana danışabilir. Bu işbirliği, her güçlüğü tek bir etikete sığdırmadan ihtiyaçları belirlemeye yardım eder.

Aile görüşmeye kısa ve gözlenebilir örnekler getirebilir: Çocuk ne anlatıyordu, kim dinliyordu, konuşma nasıl ilerledi ve çocuk sonrasında ne yaptı? “Dikkati yok” ya da “konuşmak istemiyor” gibi genel yargılar yerine, belirli bir olayı anlatmak daha açıklayıcıdır. Çocuk da isterse kendi deneyimini paylaşabilir. Örneğin “Sınıfta cevabı biliyorum ama sıra bana gelince bekliyorum” demesi, yetişkinin gözlemini tamamlayan bir bilgidir.

Değerlendirme sonunda her alanda aynı planın uygulanması gerekmez. Akıcılık, dil, dikkat veya duygu alanlarından biri için ek görüşme ya da destek önerilebilir; hangi adımın uygun olduğuna uzmanlar aile ve çocukla birlikte karar verir. Amaç çocuğun konuşmasını zorla değiştirmek değil, ihtiyaçlarını anlamak ve iletişime katılmasını desteklemektir. Görüşmede sorulabilecek açık bir soru şudur: “Çocuğun hangi koşulda kendini daha rahat anlatabildiğini fark ettiniz?”

Görüşmeye getirilebilecek somut bilgi

Son günlerden bir konuşma anını seçin: çocuk neredeydi, kiminle konuşuyordu, ne anlatmak istedi ve çevresindekiler nasıl karşılık verdi? Birkaç ayrı ihtiyacı fark ettiyseniz bunları birbirine bağlamadan aktarın. Böylece görüşme, varsayımlardan çok çocuğun yaşadığı örneklerle başlar.

09 / DUYGU, KAYGI VE İLETİŞİM

Kekemelik, kaygı ve iletişim tutumu aynı şey mi?

Kekemelikte duyulan tekrarlar, uzatmalar ya da sesin takılı kalması konuşma akıcılığıyla ilgilidir. Çocuğun konuşurken ne hissettiği ve çevresinin ona nasıl karşılık verdiği ise ayrı başlıklardır. Bu başlıklar birbirini etkileyebilir; yine de biri ötekisinin ölçüsü değildir. Kekemelik zekâyı göstermez. Bir çocuğun sözü takıldığında düşüncesi, bilgisi ya da anlatacaklarının değeri azalmaz. Kaygı da her çocukta aynı biçimde görülmez; kimi çocuk konuşma anında gerilebilir, kimi bunu kaygı diye anlatmayabilir. Çocuğun kendi sözlerine ve tercihine yer açmak, yalnız akıcılığı saymaktan daha geniş bir resim verir.

Konuşma akıcılığı, çocuğun duygusu ve çevrenin yanıtını ayrı gösteren iki sahneAkıcılık: ses nasıl ilerliyor?Yanıt: çocuk ne anlatıyor?
Solda konuşmanın akışı, sağda çocuğun duygusu ve dinleyenin yanıtı görülüyor. Bunlar aynı sorunun cevabı değildir.

Konuşma akıcılığı ile duygusal deneyim

Akıcılığı değerlendirirken konuşmadaki tekrar, uzatma veya blokların ne zaman ortaya çıktığına bakılır. Fakat gözlenen akıcılık, çocuğun o anda ne hissettiğini tek başına söylemez. Aynı çocuk bir gün sınıfta söz alırken zorlanıp evde oyun anlatırken daha rahat konuşabilir. Ortam, konu, acele hissi ve dinleyenin tavrı değişebilir. Bu fark, çocuğun bilerek yaptığı ya da yeterince çabalamadığı anlamına gelmez.

Duygusal deneyimi anlamak için çocuğa açık uçlu ve yaşına uygun sorular sorulabilir: “Konuşurken nasıl hissediyorsun?”, “Sana yardımcı olan bir şey var mı?” Yanıt vermesi için süre tanınır; “Hiç takılmıyorsun” diyerek yaşadığını geçersiz kılmamak gerekir. Çocuk kaygıdan söz etmiyorsa onun yerine kaygı varmış gibi konuşulmaz. Bazı çocuklar söz sırası yaklaşınca gerildiğini, bazıları ise takıldığı anda kızdığını anlatabilir. Bir başkası konuşma biçimini sorun etmeyebilir. Bu anlatımların hiçbiri diğer çocukların deneyimini tarif etmez. Kaygının herkeste aynı olmadığı bilgisi, duyguları yok saymak için değil, her çocuğa kendi deneyimini sormak içindir.

Kekemelik zekâ ya da düşünme kapasitesi hakkında bir ölçüm değildir. Çocuk sözcüğü tekrar ettiğinde, konuşmanın akışında bir güçlük duyulur; aklından geçenler hakkında hüküm verilmez. Sınıfta soruya yanıtı bilen bir çocuğa takıldığı için daha az süre tanımak, akıcılıkla bilgiyi birbirine karıştırır. Beklemek, sözünü tamamlamasına fırsat verir. [3]

Çocuğun deneyimi ve çevrenin tepkisi

Çevrenin tutumu konuşmanın nasıl yaşandığını etkileyebilir. Çocuk acele ettirilirse, sözü sık sık tamamlanırsa veya herkes yalnız takıldığı yerlere odaklanırsa konuşma baskısı artabilir. Bu, kaygının tek nedeni çevredir demek değildir. Kekemeliğin tek bir sebebi olduğu da bu gözlemlerden çıkarılamaz. Burada sorulabilecek pratik soru şudur: Çocuğa konuşmasını sürdürmesi için nasıl alan açıyoruz?

Günlük bir örnek düşünelim. Çocuk “B-b-bugün parka gittik” dediğinde yetişkin, gözünü çocuktan ayırmadan bekleyebilir; cümleyi onun yerine tamamlamaz. Sonra anlattığı parka dair merak ettiği şeyi sorar. “Yavaş konuş”, “derin nefes al” gibi düzeltmeler vermek yerine, kendi konuşma hızını sakin tutup dinlediğini belli edebilir. Çocuğun takıldığı anı yüz ifadesiyle büyütmemek, sözünü bitirmesi için zaman tanımak ve içeriğe yanıt vermek somut seçeneklerdir. Aile, çocuk ve okul ekibinin birlikte kurduğu destek planında çocuğun rahat ettiği ve zorlandığı durumlar konuşulabilir.

Çocuğa neyin yardımcı olduğunu sormak da planın parçasıdır: “Sınıfta söz almak için nasıl bir düzen sana iyi gelir?” Çocuk önce bire bir yanıt vermeyi seçebilir; zamanla sınıfta da söz almak isteyebilir. Bu tercih değişebilir. Yetişkinler karar verirken onun yerine konuşmak yerine görüşünü alır, işe yarayıp yaramadığını birlikte gözden geçirir. Böylece destek, yalnız dışarıdan görülen akıcılık hedefine bağlanmaz; çocuğun derse, oyuna ve sohbete katılma isteği de hesaba katılır.

ASHA’nın vaka örneği, aile, okul ve konuşma-dil terapistinin çocuğun katılımı ve yaşam deneyimi çevresinde birlikte çalışmasına yer verir. Bu, her çocuğa aynı planın uygulanacağı anlamına gelmez; çocuğun kendi ihtiyaçlarını konuşmaya dahil etmenin neden önemli olduğunu gösteren bir örnektir. [11]

Bir konuşma anında ayrı ayrı bakılabilecek noktalar
Bakış alanıSorulabilecek soruKarıştırılmaması gereken
AkıcılıkTekrar, uzatma veya blok nerede duyuluyor?Konuşmanın akışı, çocuğun zekâsını göstermez.
Duygusal deneyimÇocuk o anı nasıl anlatıyor?Kaygı herkeste aynı görünmez.
Çevrenin yanıtıDinleyen bekliyor ve çocuğa söz veriyor mu?Tepki, çocuğun deneyiminin yerine geçmez.

Bu üç alan aynı konuşma anında yan yana görülebilir, ancak her biri ayrı soruyla anlaşılır. Yetişkin önce ne duyduğunu tarif eder, sonra çocuğun ne yaşadığını ona sorar ve kendi yanıt biçimini gözden geçirir. Böyle bir ayrım, çocuğu “çekingen”, “kaygılı” ya da “daha az bilen” diye etiketlemeden destek konuşmayı kolaylaştırır. Gerekirse aile, çocuğun günlük iletişimdeki deneyimini konuşma-dil terapistiyle paylaşabilir; çocuk için anlamlı olan hedefler de bu görüşmede ele alınır.

10 / GÖRÜŞME VE İŞBİRLİĞİ

Kekemelik hakkında kimler görüşme planlayabilir?

Aile, çocuğun konuşma akışı ya da iletişime katılımı hakkında kaygı duyduğunda görüşme isteyebilir. Çocuk zorlandığını, bazı sözlerden kaçındığını veya sınıfta ve oyunda geri çekildiğini anlatıyorsa bunu da paylaşabilir. Başvurmak için belirli bir süre beklemek ya da belirtiler için katı bir eşik aramak gerekmez. İlk adım, günlük hayatta fark edilen durumu birlikte anlamaya çalışmaktır.

01

Aile hangi durumda danışabilir?

Tekrarlar, uzatmalar veya takılmalar aileyi düşündürebilir. Çocuk konuşurken geriliyor, bazı sözcükleri değiştirmeye çalışıyor ya da konuşma sırasından uzak duruyorsa bu gözlemler de görüşmeye taşınabilir. Aile yalnızca kaygısını paylaşmak için de danışabilir.

02

Çocuk deneyimini nasıl anlatabilir?

Çocuğa açık ve kısa sorular yöneltilebilir: “Konuşurken sana nasıl geliyor?” veya “Bir şey kolaylaştırıyor mu?” Yanıt için zaman verilir; konuşma biçimini düzeltmesi istenmez. Küçük çocuklar yaşadıklarını oyunla, çizimle ya da kısa ifadelerle gösterebilir. Çocuk konuşmak istemezse zorlanmadan başka bir zaman sorulabilir.

03

Dil ve konuşma terapisti ne yapar?

Terapist çocuğun konuşma örneklerini, zorlandığı ve rahat ettiği durumları, iletişim isteğini ve günlük yaşama etkisini ele alır. Aileden ve uygunsa çocuktan örnekler dinler; ihtiyaçları ve olası sonraki adımları açıklar. Görüşmenin amacı yalnızca takılmaları saymak değil, çocuğun nasıl iletişim kurduğunu anlamaktır.

04

Çocuk doktoru hangi durumda katılır?

Ailenin çocuk doktoruna aktarmak istediği gelişim veya sağlık soruları varsa doktor da görüşmeye katılabilir. Doktor, kendi değerlendirme alanındaki konuları ele alır ve gerek gördüğünde başka bir uzmana yönlendirme konusunda aileyle konuşur. Bu katkı, dil ve konuşma terapistinin akıcılık ve iletişim değerlendirmesinin yerine geçmez.

05

Öğretmenin gözlemi ne zaman yararlıdır?

Öğretmen, sınıfta söz alma, yanıt vermek için bekleme, sunum veya arkadaşlarla konuşma sırasında neler olduğunu anlatabilir. Çocuğun hangi koşulda rahatça katıldığını ve ne zaman geri durduğunu örneklemek, aileye ve terapiste bağlam sağlar. Öğretmenden gözlediği durumu yorum eklemeden paylaşması istenir.

06

Başka uzmanlarla işbirliği nasıl kurulur?

Çocuğun başka gelişim ya da iletişim gereksinimleri de ele alınıyorsa ilgili uzmanlarla görüş alışverişi yararlı olabilir. Önce aile, hangi bilginin paylaşılacağını ve kiminle konuşulacağını çocuk için anlaşılır biçimde belirler. Paylaşım, destek planıyla ilgili gözlemlerle sınırlı tutulur; çocuğun özel konuşmaları izinsiz biçimde dolaşıma sokulmaz.

İlk görüşmede hangi sorular sorulabilir?

Aile, görüşmede çocuğun konuşmasının ne zamandır dikkat çektiğini, hangi anlarda değiştiğini ve günlük yaşama nasıl yansıdığını sorabilir. “Hangi konuşma örneklerini paylaşmamız yararlı olur?”, “Çocuğumun görüşünü nasıl alabiliriz?” ve “Sonraki adımları nasıl birlikte belirleyeceğiz?” gibi sorular konuşmayı somutlaştırır. Ailenin kendi önceliklerini de söylemesi için yer açılır.

Görüşmede ekip resmi göz önünde canlandırılabilir: ortada çocuk, yanında ailesi; terapist ve öğretmen ise çocuğun katılımını desteklemek için kendi gözlemlerini paylaşır. Herkes aynı şeyi gözlemlemeyebilir. Evde rahat anlatılan bir konu sınıfta zor gelebilir. Bu farklılıklar çocuğun sözünü tartışmaya açmak için değil, durumları ve destek seçeneklerini anlamak için kullanılır. Çocuğun mahremiyetine saygı gösterilir; paylaşılacak bilgi, amacı ve alıcıları aileyle netleştirilir.

Öğretmenle konuşulacaksa aile, çocuğun sınıfta hangi desteği istediğini önce onunla ele alabilir. Örneğin sözünü bitirmesi için zaman tanınması ya da katılım biçimi hakkında seçenek sunulması konuşulabilir; tek bir düzen her çocuk için uygun varsayılmaz. Terapistle birlikte, işe yarayıp yaramadığı daha sonra gözden geçirilebilir. Değerlendirme sürecinde nelerin ele alınabileceğini okumak, ilk görüşme öncesinde soruları toparlamaya yardımcı olur.

11 / KONUŞMAYI BİRLİKTE ANLAMAK

Kekemelik değerlendirmesinde nelere bakılır?

Değerlendirmede yalnızca konuşmanın ne sıklıkta kesildiği sayılmaz. Uzman çocuğun konuşma örneklerini, takılmaların biçimini ve zaman içindeki değişimini dinler. Çocuğun bu anlarda ne yaşadığı, konuşmayı sürdürmek için ne kadar efor harcadığı ve bazı durum ya da sözcüklerden kaçınıp kaçınmadığı da önemlidir. Aile ve okul gözlemleri, dil gelişimi ve çocuğun kullandığı diller birlikte ele alınır. Amaç çocuğu tek bir ölçüye sığdırmak değil, iletişim deneyimini farklı ortamlarda anlamaktır. [1]

Konuşma örnekleri ve akıcılık özellikleri

Uzman, çocuğun kendi konuşmasından örnekler dinler. Serbest sohbet, oyun anlatımı veya bir olayı yeniden anlatma gibi farklı konuşma anları, akıcılığın nasıl göründüğüne dair ayrı ipuçları verebilir. Çocuğa rahatça konuşması için zaman tanınır; örnek toplamak bir sınava dönüştürülmez. Tek bir kısa yanıt, çocuğun her ortamda nasıl konuştuğunu göstermez.

Dinlerken ses ya da hece tekrarları, sesleri uzatma ve konuşmanın bir an için çıkmadığı bloklar not edilebilir. Takılma sırasında eşlik eden efor, yüz ya da beden hareketleri ve sözü tamamlamaya çalışma da gözlenir. Bu özelliklerin hepsi her çocukta aynı biçimde görülmez. Bir gün daha rahat, başka bir gün daha zor konuşmak mümkündür. Bu yüzden sıklık bilgisi kayda değer olsa da tek başına değerlendirme sonucu değildir. Uzman örnekleri, çocuğun yaşı ve konuşma koşullarıyla birlikte yorumlar. [1]

Görüşmede birlikte ele alınan başlıklar
BaşlıkNeye bakılır?Örnek bilgi
Konuşma örneğiTekrar, uzatma, blok ve değişkenlikHangi konuşma anlarında takılma duyulduğu
Çocuğun deneyimiEfor, duygu ve kaçınmaSöz almaktan ya da bazı sözcüklerden uzak durma
Günlük yaşamEv, okul ve akran ortamındaki katılımAile ve öğretmenin gözlemlediği durumlar
Dil öyküsüDil gelişimi ve kullanılan dillerÇocuğun dilleri nerede ve kimlerle kullandığı

Çocuğun tepkisi ve günlük yaşama etkisi

Konuşma örneği, çocuğun o konuşma sırasında nasıl hissettiğini tek başına anlatmaz. Uzman, çocuğun takılmayı fark edip etmediğini ve bu konuda konuşmak isteyip istemediğini yaşına uygun biçimde sorabilir. Çocuk yanıt vermek istemezse ısrar edilmez. Yüz ifadesi, konuşmayı bırakma, başka bir sözcüğe geçme ya da konuşma sırasından çekilme gibi gözlemler, çocuğun anlatımıyla birlikte değerlendirilir.

Aileden, evde iletişimin hangi anlarda kolaylaştığı veya zorlaştığına dair somut örnekler istenebilir. Öğretmen de sınıfta söz alma, arkadaşlarla konuşma ve etkinliklere katılım hakkında gözlemlerini paylaşabilir. Aynı çocuk evde uzun uzun anlatırken sınıfta kısa yanıtlar verebilir; ortamın temposu, dinleyiciler ve konuşma fırsatları farklıdır. Bu bilgiler çocuğun kimin yanında rahat olduğunu ya da hangi desteği tercih ettiğini anlamaya yardım eder. Hedef, çocuğun konuşmasını çevresindekilerin beklentisine göre düzeltmek değil, onun iletişime katılmasını kolaylaştıran koşulları fark etmektir.

Gelişim, aile öyküsü ve farklı diller

Görüşmede çocuğun dil ve iletişim gelişimi, sağlık ve gelişim öyküsü ile ailede kekemelik yaşantısı olup olmadığı konuşulabilir. Aile öyküsü tek başına çocuğun nasıl ilerleyeceğini söylemez. Uzman bu bilgiyi konuşma örnekleri ve günlük yaşam gözlemleriyle birlikte değerlendirir. Ailenin hatırladığı başlangıç zamanı, değişen koşullar ve çocuğun kendi sözleri de görüşmeye yön verir. [1]

Çocuk birden fazla dil kullanıyorsa, değerlendirme bu dil deneyimini hesaba katar. Aileden dillerin kimlerle, nerede ve hangi etkinliklerde kullanıldığı öğrenilebilir; mümkün olduğunda çocuğun konuşma örnekleri kullandığı diller içinde değerlendirilir. İki dilde konuşmak kendi başına kekemelik göstergesi değildir. Diller arasındaki deneyim ve akıcılık farkları, çocuğun geçmişi bilinmeden yorumlanmamalıdır. İki dilli çocuklarda akıcılık özelliklerinin dil deneyimiyle birlikte ele alınması gerektiğini inceleyen çalışma bu noktaya dikkat çeker. [25]

Görüşme, uzman ile çocuğun ve ailesinin birlikte oluşturduğu bir tablo gibidir: konuşma örneği, çocuğun günlük deneyimi ve gelişim öyküsü yan yana not edilir. Başlıklar birbirinden kopuk puanlar olarak görülmez. Aile, görüşme öncesinde aklında kalan bir konuşma anını ve çocuğun rahat ya da zorlandığı bir ortamı not edebilir. Her ayrıntıyı kaydetmek gerekmez; kısa ve doğal örnekler, konuşmanın bağlamını hatırlamayı kolaylaştırır.

12 / ARAŞTIRMA KANITI

Kekemelik tedavisi hakkında araştırmalar ne söylüyor?

Çocuklarda kekemelik tedavisi araştırmaları tek bir yaş grubunu ya da tek bir sonucu incelemez. Okul öncesi çocuklara ilişkin derlemeler ile okul çağındaki çocukları ele alan çalışmalar farklı sorular sorar. Bu nedenle bir bulguyu okurken kimin çalışmaya katıldığına, hangi hedefin ölçüldüğüne ve değişimin ne kadar izlendiğine bakmak gerekir. Bir araştırma sonucu her çocuk için aynı etkiyi vaat etmez.

Okul öncesi ve okul çağı araştırmalarını iki ayrı kartta gösteren çizimOKUL ÖNCESİOKUL ÇAĞI
İki yaş grubu, farklı araştırma soruları: hedefi, çocuğun ve ailenin bildirimini, izlem süresini birlikte okuyun.
Okul öncesi

Altı yaş ve altındaki çocuklara odaklanan Cochrane derlemesi, ilaç dışı müdahaleleri ve kanıtın kesinliğini ele alır. Sonuçları değerlendirirken derlemenin çalışma seçimini ve kanıt sınırlılıklarını da görmek gerekir. [7]

Okul çağı

Çocuk ve ergen müdahalelerini haritalayan derleme ile okul çağındaki çocuklara odaklanan inceleme, bu yaş grubundaki yaklaşımları ayrı başlıklarda değerlendirir. Yaş gruplarına göre araştırma miktarı ve kanıt düzeyi aynı olmayabilir. [9] [10]

Okul öncesi çalışmaların bulguları

Okul öncesi dönemdeki derlemeler, müdahale çalışmalarını bir araya getirerek hangi sonuçların incelendiğini ve bu sonuçlara ne ölçüde güvenilebileceğini tartışır. “Kekemelik azaldı mı?” sorusu tek başına yeterli değildir. Çocuğun konuşurken rahatlığı, iletişime katılımı ve ailenin günlük yaşamda fark ettiği değişim de hedef olabilir. Bir çalışmada ölçülmeyen sonuç hakkında o çalışmanın bulgusuna dayanarak karar verilemez. [7]

Derlemedeki kanıtın kesinliği, çalışmaların sayısı ve niteliğiyle sınırlanabilir. Bu, hiçbir çocuğun yarar görmediğini göstermez; mevcut sonuçların ne kadar güvenle yorumlanabileceğini anlatır. Aileler için önemli olan, incelenen hedefin kendi çocuklarının ihtiyacıyla örtüşüp örtüşmediğini sormaktır. Okul öncesi gruptaki sonuçları daha büyük çocuklara doğrudan taşımak doğru olmaz.

Okul çağındaki çocuklara ilişkin kanıt

Okul çağında çocuğun iletişim hedefleri değişebilir. Sınıfta söz almak, akranlarla konuşmak ya da konuşma sırasında yaşadığı zorlanmayı ifade etmek aile ve çocuk için anlamlı olabilir. Sistematik incelemeler farklı müdahale türlerini ve sonuç ölçülerini birlikte ele alır; tüm çalışmalar aynı hedefi ya da aynı yaş aralığını kapsamaz. Bu yüzden “etkili mi?” sorusunu, “hangi çocukta, hangi hedef için ve hangi ölçüme göre?” diye açmak gerekir. [10]

Çocuk ve ergen müdahalelerinin kanıt haritası, araştırma alanındaki yaş gruplarını ve bilgi boşluklarını görünür kılar. Derlemelerin yaş gruplarına göre farklı kanıt düzeyleri bildirmesi, sonuçların dikkatle aktarılmasını gerektirir. Bir grupta incelenmiş yaklaşımın başka grupta aynı sonucu vereceği varsayılamaz. [9]

Sonuçları yorumlarken örneklem ve izlem

Çalışmayı okurken örneklemin kimlerden oluştuğuna, karşılaştırma koşuluna ve izlem olup olmadığına bakın. Tedavi sonunda ölçülen değişim, zaman içinde sürüp sürmediğini tek başına göstermez. Çocuğun ve ailenin bildirimleri, konuşma örneklerinden elde edilen ölçülerle aynı şeyi anlatmayabilir; her biri deneyimin başka yönünü gösterir. Derleme ve klinik kılavuz çalışmaları da sonuçları farklı ölçütlerle sınıflandırabilir. [23]

Bir araştırma sonucunu okurken

Hangi yaş ve özellikteki çocuklar katılmış? Hedef olarak ne ölçülmüş? Çocuk ve aile ne bildirmiş? Değişim daha sonra izlenmiş mi? Çalışmada yanlılık riski veya eksik izlem var mı? Bu sorular, bulgunun sınırını anlamaya yardım eder. Araştırma kanıtı görüşmeye katkı sağlar; çocuğun kendi deneyiminin ve aileyle belirlenen hedeflerin yerini tutmaz.

13 / TERAPİ YAKLAŞIMLARI

Kekemelik çalışmalarında hangi yaklaşımlar ele alınır?

Çocuklarda kekemelik desteği tek bir yöntemden oluşmaz. Bazı çalışmalar aile ile günlük iletişim biçimini ele alır; bazılarında çocuk etkinliklere ve konuşma çalışmalarına doğrudan katılır. Programlar hedef, yaş ve çalışma biçimi bakımından farklılaşabilir. Bir yaklaşımın adını duymak, o yaklaşımın her çocuk için uygun olduğu anlamına gelmez. Değerlendirmede çocuğun konuşma deneyimi, aile ve çocuğun öncelikleri, günlük yaşama etkisi birlikte konuşulur. Buradaki örnekler seçenekleri tanıtır; kişiye özel reçete veya Deniz Yıldızı’nda sunulan belirli bir program listesi değildir. [6]

Aileyle dolaylı çalışma

Dolaylı yaklaşımda terapist, aileyle çocuğun konuştuğu gündelik ortamı ve yetişkinlerin iletişim tutumunu konuşabilir. Örneğin aile, çocuğun sözünü tamamlamadan dinlemeyi, yanıt vermesi için alan açmayı veya konuşma sırasını nasıl paylaştığını gözden geçirmek isteyebilir. Burada amaç ebeveyni suçlamak ya da evdeki konuşmayı tek bir kurala bağlamak değildir. Ailenin gözlemleri, hangi anların rahat; hangi anların yorucu veya aceleli geçtiğini anlamaya yardım eder.

Palin Ebeveyn-Çocuk Etkileşimi yaklaşımı ve Lidcombe Programı, okul öncesi dönemde incelenen programlar arasında anılır; çalışma biçimleri aynı değildir. İsimleri bilmek, uygulamanın içeriğini, eğitimini ya da aileden beklenen katılımı tek başına açıklamaz. Aile bir program konuşuluyorsa hangi hedefe yöneldiğini, çocukla ve ebeveynle neler yapıldığını, ilerlemenin nasıl ele alınacağını sorabilir. [12]

Açık zemin üzerinde iki sıra halinde dizilmiş mavi ve yeşil küpler
Aile ve çocuk, farklı yaklaşımlardan geçerek ortak bir iletişim hedefinde buluşabilir.Temsili oyun materyali · Fotoğraf: Magda Ehlers / Pexels

Çocukla doğrudan çalışma

Doğrudan çalışmada çocuk, terapistle konuşma ve iletişim etkinliklerine katılır. Görüşmede konuşma örnekleri incelenebilir; çocuk hangi durumlarda rahat konuştuğunu, nerelerde zorlandığını veya kendisi için neyin önemli olduğunu anlatabilir. Çalışmanın odağı yalnızca kekemelik anlarının sayısı değildir. Çocuğun iletişimde söz alabilmesi, düşüncesini paylaşması ve konuşma deneyimi hakkında konuşabilmesi de hedef olarak ele alınabilir. Çocuğun yaşına ve katılımına uygun bir dil kullanmak gerekir.

Bir çocuk konuşurken daha rahat hissetmeyi isteyebilir; bir başkası sınıfta söz almaya veya arkadaşlarıyla konuşmaya odaklanabilir. Çocuk için önemli olan konu, yetişkinin ilk aklına gelenden farklı olabilir. Bu nedenle hedef konuşulurken çocuğa seçenek sunmak ve yanıtını dinlemek planın parçasıdır. Her oturumda aynı etkinliği ya da aynı konuşma biçimini zorunlu kılan bir reçete burada önerilmez. [1]

Hedef, yaş ve tercihe göre planlama

Planı şekillendiren sorulardan biri, desteğin çocuğun günlük yaşamında neyi kolaylaştırmasının beklendiğidir. Aile ve çocuk belirli bir hedefi seçtikten sonra, bu hedefin nerede gözleneceği konuşulabilir: Evde anlatmak, sınıfta yanıt vermek ya da bir oyuna katılmak farklı koşullardır. Çocuğun yaşı ve iletişim becerileri, kendisinin ne kadar söz sahibi olabildiği ve ailenin hangi desteğe hazır olduğu da görüşmede dikkate alınır. Aynı yaklaşımı her çocuğa uygulamak gerektiği varsayılmaz.

Aile ve çocuk hedefi birlikte seçtiğinde, terapist çalışmanın yönünü ve ilerlemenin nasıl konuşulacağını daha açık planlayabilir. Bu ortaklık, çocuğun kekemelik deneyimini saklamasını veya konuşmaktan kaçınmasını istemek anlamına gelmez.

Bir hedef bazen süreç içinde değişebilir. Örneğin aile önce konuşma sırasını daha rahat paylaşmayı önemserken çocuk okulda sunum yaparken kendini daha güvende hissetmeyi gündeme getirebilir. Bu iki gözlem birbirinin yerine geçmez; birlikte konuşularak öncelik belirlenir. Hangi değişimin fark edildiğini anlamak için çocuk ve aileden örnek istemek, yalnızca genel bir “iyi gidiyor” değerlendirmesinden daha açıklayıcıdır. Planın sürdürülmesi, değiştirilmesi veya başka bir uzmana danışılması da bu konuşmada ele alınabilir.

14 / GÖRÜŞME ÖRNEĞİ

Bir kekemelik destek görüşmesi nasıl ilerleyebilir?

Bir destek görüşmesi, çocuğun ve ailenin neye ihtiyaç duyduğunu anlamak için sohbet, oyun ve ortak planlama içerebilir. Aşağıdaki akış örnektir; standart protokol değildir. Her görüşme aynı sırayla ilerlemez. Çocuğun yaşı, isteği, iletişim biçimi ve o günkü rahatlığı dikkate alınarak adımlar değişebilir. Görüşmenin amacı çocuğu sınava almak ya da konuşmasını puanlamak değildir. Çocuğa söz hakkı tanımak ve ailenin gözlemlerini dinlemek, görüşmenin tonunu belirler.

Çocuk ve yetişkin oyun sırasında sohbet ediyorÇocuk ve uzman birlikte iletişim hedefini konuşuyor
Önce oyun ya da sohbet; sonra çocuğun seçtiği bir iletişim hedefi üzerine konuşma.
  1. Aile öyküsünü dinlemek

    Aile, kekemeliğin ne zaman fark edildiğini ve hangi durumlarda daha belirgin ya da daha hafif göründüğünü anlatabilir. Evde, okulda ve arkadaşlarla yaşananlar konuşulur. Çocuğun konuşurken neler hissettiği, konuşmaktan kaçınıp kaçınmadığı ve kendisinin neyi değiştirmek istediği de sorulabilir. Ailenin aklına takılan konulara yer açılır; tek bir anlatım biçimi bütün çocukların deneyimini açıklamaz.

  2. Çocuğun seçtiği etkinlikte iletişim kurmak

    Çocuk oyun, çizim, kitap ya da sohbet gibi kendisine uygun bir etkinlik seçebilir. Uzman bu sırada yalnızca kekemelik anlarını değil, çocuğun nasıl iletişim başlattığını, sırayı nasıl aldığını, anlatmak istediğini ve konuşurken rahatlığını da gözler. Çocuk konuşmaya zorlanmaz; isterse dinleyebilir, gösterebilir veya etkinliğe ara verebilir. Bu örnek, çocuğun doğal iletişimini tanımaya yardımcı olur.

  3. Günlük öncelikleri birlikte belirlemek

    Görüşmede aile ve çocuk için anlamlı olan durumlar seçilir: sınıfta söz almak, arkadaşına bir şey anlatmak ya da telefonda konuşmak gibi. Çocuğun kendi hedefi yetişkinin hedefinden farklı olabilir. “Daha akıcı konuş” demek yerine, hangi ortamda kendini daha rahat ifade etmek istediği sorulabilir. Hedef, çocuğun katılımını destekleyecek kadar açık ve onun için anlamlı olmalıdır.

  4. Sonraki adımı açıklamak

    Uzman, konuşulanları aile ve çocukla özetler; değerlendirmede başka nelerin ele alınabileceğini ve uygun destek seçeneklerinin nasıl konuşulacağını açıklar. Görüşme sonunda hemen karar vermek gerekmez. Aile, çocuğun sorularını ve kendi gözlemlerini ekleyebilir. Görüşmenin devamı, çocuğun ihtiyaçlarına ve ailenin önceliklerine göre planlanır. Süre, sıra ve içerik her çocukta aynı olmak zorunda değildir.

Güvenli konuşma örneği ve ortak hedef

Çocuk oyun sırasında “Bugün okulda anlatırken takıldım” derse, yetişkin cümlesini tamamlamadan dinleyebilir ve yanıt vermesi için zaman tanıyabilir. “Bunu anlatman önemli; devam etmek ister misin?” gibi sakin bir karşılık, konuşmayı çocuğun elinde tutar. Çocuk devam etmek istemezse konu değiştirilebilir. Bu kısa an, değerlendirme için tek başına yeterli değildir; çocuğun deneyimini kendi sözleriyle paylaşmasına alan açar.

Sonra çocukla aile, hangi günlük konuşmanın daha kolay ya da daha zor geldiğini seçebilir. Örneğin çocuk sınıfta fikrini söylemek istiyor ama herkesin önünde başlamaktan çekiniyor olabilir. Ortak hedef, kekemeliği hemen ortadan kaldırma sözü vermez. Hedef; çocuğun söz alabilmesi, dinlenmesi ve ihtiyacını ifade edebilmesi çevresinde kurulabilir. Uzman, aileye görüşmede konuşulan sonraki adımı anlaşılır biçimde aktarır. Aile ve çocuk da bu planın kendilerine uygun olup olmadığını söyleyebilir.

15 / EVDE DESTEK

Evde kekemelik yaşayan çocuk nasıl desteklenebilir?

Evde destek, çocuğun konuşmasını düzeltmeye çalışmaktan çok ona sözünü bitirecek alan açmakla başlar. Yetişkin çocuğun ne anlattığına kulak verir, araya girmez ve yanıt için bekler. Aile bireyleri kendi konuşma temposunu rahatlatabilir; çocuktan yavaşlamasını istemek gerekmez. Her çocuğun isteği farklıdır. Önce onun neyin yardımcı olduğunu düşündüğünü sorun.

EVDE DESTEK

1. Söz sırasını ve dinleme süresini korumak

Akşam yemeğinde herkesin sırayla gününden bir şey anlattığını düşünün. Çocuk konuşurken kardeşi araya girerse yetişkin sakin biçimde, “Şimdi onun sırası, bitirince seni dinleyeceğiz” diyebilir. Böylece söz sırası çocuğun akıcılığına göre değil, herkes için geçerli bir kurala göre korunur. Çocuk anlatmayı bırakırsa onu yeniden konuşmaya zorlamayın; devam etmek isteyip istemediğini sorun.

Bir sorudan sonra hemen yeni soru eklemeyin. Çocuğun yanıtını kurması için sessizce bekleyin; gözünüzü telefona ya da başka işe çevirmeden dinleyin. Beklemek, çocuğa “hadi” demeden zaman tanır. Kardeşler de sıranın kendilerine geleceğini bilirse araya girme azalabilir. Bu aile kuralı katı bir sıra çizelgesine dönüşmek zorunda değildir; konuşmanın içinde hatırlatmak yeterlidir.

Kumaş üzerinde duran, pastel renkli ahşap halkalardan oluşan kule
Birlikte kitap ya da oyun, konuşmak için ortak bir alan açabilir.Temsili oyun materyali · Ev içi destek üzerine:Evde kekemelik hakkında konuşma önerileri · STAMMA
EVDE DESTEK

2. Yetişkinin konuşma temposunu düzenlemesi

Yetişkin günün telaşında hızlı konuştuğunu fark ederse kendi hızını biraz azaltabilir. Cümleler arasında kısa duraklar bırakmak ve aynı anda birkaç soru sormamak sohbeti daha rahat hale getirebilir. Bu değişiklik, çocuğun konuşma biçimini taklit etmek değildir; konuşmada acele hissini azaltmak için yetişkinin kendi temposunu ayarlamasıdır.

“Yavaşla”, “önce düşün” ya da “nefes al” demek çocuğun dikkatini anlatmak istediğinden konuşma biçimine çevirebilir. Bunun yerine yetişkin kendi cümlelerini daha sakin kurabilir ve yanıtı bekleyebilir. Bir aile üyesi konuşma sırasında zorlanıyorsa cümlesine yetişkinin hızla karşılık vermesi gerekmez. Sohbetin doğal aralarında durmak, çocuğa da sözünü kendi biçiminde tamamlama fırsatı verir.

EVDE DESTEK

3. Çocuğun sözünü tamamlamadan yanıt vermek

Çocuk “Bugün okulda…” diye başlayıp bir ses ya da sözcükte takıldığında, ne söyleyeceğini tahmin edip cümlesini bitirmeyin. Yüzünüzü ona dönün, dinlemeyi sürdürün ve anlatısının tamamlanmasını bekleyin. Çocuk gözlerini kaçırsa ya da duraklasa bile hemen başka bir sözcük önermek gerekmez. Sessizlik, dinlemenin bittiği anlamına gelmez.

Çocuk sözünü bitirdiğinde yanıtınızı anlattığı konuya verin: “Bahçede arkadaşınla ne oynadınız?” gibi. Her konuşma anını kekemelik hakkında yorumlamayın. İçeriğe odaklanan yanıt, çocuğun paylaşmak istediği şeyi duyduğunuzu gösterir. Ne dediğini anlayamadıysanız tahmin etmek yerine kısa ve nazikçe tekrar sorabilirsiniz; bunu da yalnızca anlamak için yapın.

EVDE DESTEK

4. Kekemelik hakkında çocukla konuşmak

Çocuk kekemeliğini kendisi açarsa konuyu değiştirmek zorunda değilsiniz. “Konuşurken takıldığını fark ettin mi?” gibi açık ve yargısız bir soru sorun; sonra yanıtını bekleyin. “Bazen kelimeler kolay çıkmıyor olabilir. İstersen bunu konuşabiliriz” demek, deneyimini saklaması gerekmediğini anlatabilir. Çocuk o an konuşmak istemezse buna saygı gösterin.

Ailenin ne söyleyeceğinden emin olmadığı zamanlarda da çocuğun sorusunu dinlemek iyi bir başlangıçtır. Kekemeliğin nedenini tek bir olaya ya da çocuğun yaptığı bir şeye bağlamayın. Çocuğun yaşına uygun, kısa ve doğru bir açıklama verin; bilmediğiniz bir şeyi biliyormuş gibi anlatmayın. Çocuğun isteğiyle, bu konuyu başka bir zamanda yeniden konuşabilirsiniz.

EVDE DESTEK

5. Önerileri uzmanla uyarlamak

Evde işe yarayan yaklaşım aileden aileye, hatta günün koşullarına göre değişebilir. Bir öneri sohbeti rahatlatmıyorsa sürdürmek zorunda değilsiniz. Çocuğa “Böyle dinlemem sana iyi geliyor mu?” ya da “Konuşurken benden ne yapmamı istersin?” diye sorabilirsiniz. Yanıtı hemen gelmezse düşünmesi için zaman tanıyın; kararını sizin yerinize vermeyin.

Çocuğun konuşmaktan kaçındığını, bu konuda üzüldüğünü ya da evdeki değişikliklerin yetmediğini düşünüyorsanız dil ve konuşma terapistiyle görüşebilirsiniz. Günlük hayattan bir örneği ve çocuğun kendi isteğini paylaşmak, aileye uygun desteği konuşmaya yardımcı olur. Gizlice ses ya da video kaydı alıp çocuğu izletmek, zorlayıcı tekrar yaptırmak veya konuşmasını sınamak ev içi destek önerisi değildir. Kayıt gerekiyorsa amacını ve çocuğun rahatlığını uzmanla önceden konuşun.

Aile konuşmasında destekleyici seçenekler
DurumSöylenebilecek cümleÇocuğa bırakılan alan
Söz sırası“Önce sen anlat, sonra kardeşini dinleyelim.”Çocuk konuşmasını bitirir; sıra herkes için korunur.
Bekleme“Seni dinliyorum, acele etmemiz gerekmiyor.”Yanıt için süre tanınır, yeni soru eklenmez.
Sözünü tamamlama“Sonra ne oldu?”Cümlesi onun yerine bitirilmeden konuya dönülür.
Çocuğun isteği“Benden nasıl dinlememi istersin?”Çocuğun tercihi sorulur ve yanıtı beklenir.

Bu önerilerin hepsini her konuşmada uygulamak gerekmez. Aile, bir sohbet içinde yalnızca söz kesmemeye ya da yanıt vermeden önce beklemeye odaklanabilir. Çocuğun ne zaman rahat hissettiğini ve hangi karşılığın ona iyi geldiğini gözlemleyin. Zorlandığı anı tekrar tekrar anlattırmak yerine, uygun bir zamanda kendi isteğini sorun ve konuşmayı birlikte uyarlayın. Örneğin çocuk okuldan geldiğinde “Günün nasıl geçti?” diye sorup yanıtını tamamlaması için bekleyebilirsiniz. Kardeşi de anlatmak istiyorsa, önce çocuğa sözünü bitirip bitirmediğini sorun; sonra sırayı kardeşine verin. Çocuk kısa yanıt vermek ya da konuyu değiştirmek isterse bunu kabul edin. Kitap okurken veya oyun kurarken de aynı yaklaşım geçerlidir: yetişkin kendi hızını ayarlar, çocuğun seçtiği konuya eşlik eder ve konuşmayı bir alıştırmaya dönüştürmez. Aile bu küçük değişikliklerden hangisinin kendilerine uyduğunu çocukla konuşabilir.

16 / OKUL VE AKRAN DESTEĞİ

Okulda ve arkadaş oyununda nasıl desteklenebilir?

Okulda destek, çocuğun konuşma biçimini düzeltmeye çalışmak değil; sözünü tamamlaması ve etkinliğe kendi seçtiği biçimde katılması için alan açmaktır. Öğretmen yanıt için bekleyebilir, sözünü kesmeden dinleyebilir ve sınıf içindeki seçenekleri çocukla ve ailesiyle konuşabilir. Her gün ve her ortam aynı olmayabilir. Bu nedenle çocuğun neyi rahat bulduğunu sormak, onun yerine karar vermekten daha yararlıdır.

Öğretmen konuşma sırasını bekliyor, çocuklar sınıfta ve oyun sırasında birbirini dinliyor
Öğretmen sınıfta bekler; arkadaşlar oyunda sırayla konuşup birbirini dinler.

Sınıf içi sözlü katılım seçenekleri

Bir soruya yanıt vermek için çocuğa yeterli bekleme süresi tanıyın. Sözcük ararken ya da bir sesi yinelerken cümlesini tamamlamayın; sınıfın geri kalanına da acele ettirmeden dinleme örneği olun. Yanıt hemen gelmediğinde soruyu başka bir öğrenciye yöneltmek yerine, çocuğa düşünmesi için zaman verip hâlâ söz almak isteyip istemediğini sorabilirsiniz. Öğretmenin sakin bekleyişi, sınıfın konuşma sırasını korumasına yardım eder.

Sözlü katılım tek biçimde olmak zorunda değildir. Çocuk el kaldırarak yanıt vermeyi, önceden ne söyleyeceğini düşünmeyi, küçük grupta konuşmayı ya da sunumda belirli bir rol almayı tercih edebilir. Bunlar her çocuk için hazır reçeteler değildir; seçenekleri çocukla konuşup hangisinin kendisine uyduğunu öğrenin. Konuşma gerektiren etkinliklerden tümüyle çıkarmak, katılım fırsatını elinden alabilir. Amaç, etkinlikte kalırken nasıl katılacağı konusunda söz sahibi olmasını sağlamaktır.

Tercih zamanla veya etkinliğe göre değişebilir. Bir gün sınıf önünde konuşmak isteyen çocuk başka bir gün küçük grubu seçebilir. Öğretmen bunu tutarsızlık diye yorumlamadan yeniden sorabilir: “Bugün hangi biçim sana uygun?” Çocuk yanıt vermekte zorlanırsa seçenekleri kısa ve açık biçimde sunun; kararını bekleyin. Aileyle yapılacak konuşmada da çocuğun kendi sözünü ve isteğini merkeze alın. [1]

Akranların dinleme ve söz sırası

Arkadaş oyunu kurarken çocuklar kuralları hızlıca değiştirebilir ve aynı anda konuşabilir. Bir yetişkin, herkesin sözünü bitirmesine fırsat tanıyarak sırayı görünür kılabilir. Çocuğun konuşması uzadığında onun yerine yanıt vermek ya da oyunun kuralını onun adına açıklamak gerekmez. Diğer çocuklara “Biraz bekleyelim, arkadaşımız anlatıyor” demek yeterli olabilir. Böylece dinleme, çocuğun konuşmasına dönük özel bir dikkat değil, grubun ortak oyun kuralı olur.

Oyuna katılma daveti açık olsun; çocuğun nasıl yanıt vereceğine de alan bırakın. “Sen de gel, istersen şu parçaları seç” gibi bir davet, katılım olanağını gösterir. Çocuk o anda konuşmak istemezse oyun dışında bırakmayın; başka bir rol, işaret etme veya seçtiği bir hareketle katılmayı isteyip istemediğini sorun. Bunları onun adına kararlaştırmayın. Oyuncakların paylaşımı, sıra bekleme ve kural değişikliği herkes için açık söylendiğinde yanlış anlaşılmalar da daha kolay fark edilir.

Yetişkinler akranlara kekemeliği uzun uzun açıklamak zorunda değildir. Çocuk konunun konuşulmasına izin veriyorsa kısa bir hatırlatma yapılabilir: “Hepimiz konuşurken birbirimizi dinliyoruz; kimsenin sözünü tamamlamıyoruz.” Çocuğun istemediği kişisel bilgileri paylaşmayın. Bir arkadaşının sorusu olursa, önce çocukla bu konuşmayı yapmanın uygun olup olmadığını görüşün. Mahremiyet, çocuğun deneyimini saklamak anlamına gelmez; neyin, kiminle paylaşılacağına onun da katılması demektir.

Alay ve zorbalığa yetişkin yanıtı

Bir çocuk konuşma biçimi nedeniyle taklit edildiğinde, güldürüldüğünde ya da oyuna alınmadığında yetişkin durumu görmezden gelmemelidir. Sakin ve açık biçimde davranışı durdurun: “Birinin konuşmasını taklit etmek uygun değil. Sözünü bitirmesini bekleyelim.” Sonra çocuğun güvenliğini ve ne istediğini kontrol edin. Olayı yalnızca hedef alınan çocuğa “takılma” diyerek kapatmayın; davranışı yapan çocukla da sınırı konuşun ve tekrarını izleyin.

Çocukla baş başa konuşurken ne olduğunu kendi anlatımıyla dinleyin. Ayrıntı vermek istemiyorsa zorlamayın. Okulun ilgili yetişkinleri, olayın tekrarı veya güvenlik kaygısı varsa aileyle gerekli bilgiyi paylaşabilir. İletişimi yalnızca bu desteği sağlayacak kişilerle ve ihtiyaç duyulan ayrıntıyla sınırlı tutun. Sınıfın tamamına yapılacak açıklamayı çocuğun izni olmadan onun kişisel deneyimine bağlamayın.

Bir sonraki adımı çocuk ve aileyle birlikte belirleyin: hangi yetişkine başvurabileceği, teneffüste kimin yanında olmayı istediği veya oyuna yeniden nasıl katılacağı konuşulabilir. Çocuğu etkinlikten uzaklaştırmak ya da bütün sözlü etkinliklerden muaf tutmak ilk yanıt olmamalıdır. Öğretmen, aile ve gerekiyorsa çocuğu izleyen uzman kısa ve gerekli gözlemleri paylaşabilir; herkesin çocuğun konuşması hakkında sınırsız bilgi edinmesine gerek yoktur. Çocuğun tercihi değişirse planı yeniden konuşun.

17 / İLERLEMEYİ İZLEME

İlerleme ve günlük yaşama aktarım nasıl izlenir?

İlerleme yalnız konuşmadaki tekrar, uzatma ya da blokların değişimine bakılarak anlaşılmaz. Çocuğun sohbete katılması, söz almak istediği durumlar, zorlandığında gösterdiği efor ve kendi seçtiği hedef de önemlidir. Evde ve okulda görülen örnekler, günlük yaşamda nelerin kolaylaştığını anlamaya yardım eder. Gözlem, çocuğu sürekli ölçmek için değil, desteğin ona uyup uymadığını konuşmak içindir.

EVDEKİ GÖZLEMDoğal sohbet

Çocuğun hangi konuşmalara katıldığını ve neyi tercih ettiğini fark etme.

OKULDAKİ GÖZLEMGünlük etkinlik

Sınıfta, oyunda veya sunumda katılımı ve ihtiyaç duyduğu alanı görme.

ORTAK HEDEFÇocukla birlikte

Örnekleri terapistle konuşup hedefi yeniden belirleme.

Çocuğun katılımı ve tercihleri

Bir hedef, yetişkinin seçtiği konuşma biçiminden ibaret kalmamalı. Çocuğa hangi durumda kendini rahat hissettiği, neyi denemek istediği ve çevresinden nasıl bir destek beklediği sorulabilir. Yanıtı hemen vermek istemeyebilir; konuşmak yerine işaret ederek ya da daha sonra anlatarak tercih bildirebilir. Bu yolları da dinleyin.

Akıcılıkta değişim olsa bile çocuk sınıfta söz almaktan kaçınıyor ya da arkadaşlarına bir şey anlatırken daha çok efor harcıyor olabilir. Tersi de mümkündür: konuşmadaki takılmalar sürerken katılımı artabilir ve kendini daha rahat ifade edebilir. Bu nedenle “Daha akıcı mı konuştu?” sorusunun yanına “İstediği şeyi söyleyebildi mi?” ve “Konuşmaya katılmayı seçti mi?” sorularını ekleyin. Çocuğun yanıtı, hedefin onun için anlamlı olup olmadığını gösterir.

Her konuşmayı puanlamak veya çocuğun farkında olmadığı kayıtlar tutmak gerekmez. Aklınızda kalan kısa bir örnek yeterli olabilir: “Oyunda kuralı kendisi anlatmak istedi; arkadaşları bekledi.” Çocuğu hatasını arayan bir gözlem nesnesine dönüştürmeyin. Örnekleri onunla paylaşmadan önce bunu isteyip istemediğini sorun.

Farklı ortamlardaki gözlemler

Konuşma evde, okulda ve arkadaşlarıyla aynı görünmeyebilir. Kimin dinlediği, söz sırasının nasıl ilerlediği, konuya aşinalık ve çocuğun o anki isteği deneyimi değiştirebilir. Bir ortamda daha çok takılma görülmesi tek başına gerileme anlamına gelmez; o ortamda konuşma fırsatı veya baskısı da farklı olabilir.

Aile ve öğretmen, yalnızca dikkat çeken güçlüğü değil, çocuğun rahat katıldığı anları da aktarabilir. Örneğin evde uzun uzun anlattığı bir oyunu okulda küçük grupta anlatmayı seçmiş olabilir. Notta nerede ve ne olurken gözlem yapıldığını belirtmek, örneği anlamlı kılar. “Konuşması kötüydü” gibi yargılar yerine “Söz almak istedi, iki kez başladı ve sonra devam etti” gibi görüleni yazın. Bu anlatım çocuğun nasıl hissettiğine dair varsayım eklemez.

Gözlemler ortak hedefe göre seçilebilir; her ortamda her davranışı izlemek gerekmez. Aile ile okulun paylaşacağı bilgi de çocuğun yararına olacak ayrıntıyla sınırlı tutulur. Çocuğa kiminle ne konuşulacağını açıklayın ve mümkünse onun görüşünü alın. [1]

Hedefleri yeniden gözden geçirmek

Belirli aralıklarla aile, çocuk ve terapist örnekleri birlikte ele alabilir. Hedefe ulaşılıp ulaşılmadığı kadar, hedefin hâlâ önemli olup olmadığı da konuşulur. Çocuğun önceliği değişmişse veya hedef günlük yaşamda karşılık bulmuyorsa plan yeniden düzenlenebilir. Bir becerinin terapi ortamında görülmesi, evde ve okulda kendiliğinden kullanılacağı anlamına gelmez; farklı ortamlardaki deneyimler ayrıca değerlendirilir.

Görüşmeye kısa notlar getirmek isteyen aile, durumu ve çocuğun tepkisini birkaç cümleyle aktarabilir. Örneğin “Sabah sınıfta yanıt vermek istemedi; teneffüste arkadaşına oyunu anlattı” demek iki farklı bağlamı gösterir. Her gün çizelge doldurmak, konuşma saymak veya değişimi tek bir sayıyla özetlemek şart değildir. Gözlenmeyen bir durum da başarısızlık sayılmaz; o gün uygun bir fırsat doğmamış olabilir.

Çocuk, hedeflerin ne işe yaradığını ve hangi konuda desteğe ihtiyaç duyduğunu anlayabileceği bir dille konuşmaya katılabilir. Terapist aile ve okuldan gelen örnekleri çocuğun anlatımıyla birlikte değerlendirir. Sonraki adım; aynı hedefi sürdürmek, başka bir ortamda denemek ya da hedefi değiştirmek olabilir. Karar, yalnızca akıcılık görünümüne değil, katılıma, efora, kaçınmaya ve çocuğun tercihine dayanır.

18 / DENİZ YILDIZI’NDA GÖRÜŞME

Deniz Yıldızı’nda kekemelik hakkında nasıl görüşülür?

İzmir’de, Bornova’daki Deniz Yıldızı ile çocuğunuzun kekemeliği ve günlük iletişimi hakkında görüşmek için iletişim sayfasından başvuru iletebilirsiniz. İlk mesajda çocuğunuzun yaşını, sizi düşündüren konuşma örneklerini ve görüşmek istediğiniz konuyu kısaca yazmanız yeterlidir. Görüşme talebi, kendiliğinden bir terapi planı anlamına gelmez. Uygun değerlendirme ve destek seçenekleri, ailenin paylaştığı bilgiler dinlendikten sonra konuşulur.

Aile, evde fark ettiği konuşma anlarını ve çocuğunun bu anlarda nasıl hissettiğini terapistle paylaşıyor.

İlk görüşmeye hangi bilgiler getirilebilir?

Her günün kaydını tutmanız gerekmez. Aklınızda kalan bir ya da iki doğal konuşma örneği iyi bir başlangıçtır. Çocuğun hangi durumda takıldığını, konuşmaya nasıl devam ettiğini ve çevresindekilerin nasıl karşılık verdiğini anlatabilirsiniz. Örneğin, “Akşam yemeğinde okulunu anlatırken birkaç kez aynı heceyle başladı; biz bekleyince cümlesini tamamladı” gibi gözlemler, yorumdan çok yaşananı tarif eder.

Takılmaların ne zamandır fark edildiğini ve zaman içinde nasıl değiştiğini hatırlıyorsanız paylaşın. Başka diller konuşuluyorsa çocuğun her dili kimlerle ve hangi ortamlarda kullandığını da ekleyin. Ailede benzer konuşma deneyimi olup olmadığı, çocuğun konuşurken zorlanma ya da kaçınma gösterip göstermediği görüşülebilir. Bu bilgilerin tümünü önceden toplamak zorunda değilsiniz; hatırlamadığınız noktaları açıkça söyleyebilirsiniz.

Çocuğun kendi sözleri ve tercihleri de önemlidir. Konuşma hakkında ne düşündüğünü kendiliğinden anlattıysa, sözünü düzelterek yeniden kurmadan aktarabilirsiniz. Öğretmenin ya da başka bir yakının gözlemi varsa, kimin hangi ortamda ne gördüğünü belirtin. Ses veya görüntü kaydı paylaşmanız gerektiğini varsaymayın; böyle bir materyal düşünüyorsanız önce nasıl ve hangi amaçla kullanılacağını sorun. Çocuğun özel alanını gözetin ve onu görüşmede konuşulanlardan haberdar edin.

Paylaşılabilecek günlük örnekler

Konuşmanın geçtiği yer ve konu · Çocuğun başlama, takılma veya sözü sürdürme biçimi · Dinleyenin verdiği karşılık · Çocuğun katılma isteği ve kendi yorumu

Görüşmede hangi başlıklar konuşulur?

Önce ailenin görüşme isteği ve önceliği ele alınır. Kekemelik yalnızca duyulan tekrar, uzatma veya konuşmanın bir an durmasıyla anlatılamaz. Çocuğun konuşurken ne yaşadığı, iletişime katılmak isteyip istemediği ve günlük yaşamda desteğe ihtiyaç duyduğu durumlar da konuşulabilir. Ailenin gözlemleri değerlendirme için bağlam sağlar. [1]

Değerlendirmenin nasıl yürütülebileceği, çocuğun ve ailenin hangi bilgileri paylaşacağı, sonuçların nasıl açıklanacağı gibi soruları yöneltebilirsiniz. Gerekirse konuşma örneklerinin farklı ortamlardaki görünümü, çocuğun iletişim tutumu ve ailenin kaygıları birlikte ele alınır. Çocuğu acele ettirmeden dinlemek, sözünü tamamlaması için zaman tanımak ve onun da soru sormasına alan açmak görüşmeyi daha anlaşılır kılar.

Görüşmenin sonunda hangi adımların önerildiğini, bu adımların amacını ve evde ya da okulda aileden ne beklendiğini netleştirin. Terapi gerekip gerekmediği, hangi yaklaşımın uygun olacağı veya nasıl bir çalışma düzeni izleneceği hakkında önceden garanti verilemez; bunlar çocuğun değerlendirilmesine ve ihtiyaçlarına göre konuşulmalıdır. Ailenin önerilerle ilgili sorularını sorması ve karar için düşünme zamanı istemesi doğaldır. İletişim ve ulaşım bilgileri için Deniz Yıldızı iletişim sayfasına bakabilirsiniz.

19 / KEKEMELİK TERİMLERİ

Kekemelik terimlerinin İngilizce karşılıkları nelerdir?

Kekemelikle ilgili İngilizce metinlerde bazı sözcükler benzer görünür, ancak aynı şeyi anlatmaz. Bu kısa sözlükte her terimin yanında Türkçe karşılığını ve basit bir konuşma örneğini bulabilirsiniz. Örnekler yalnızca sesin nasıl görünebileceğini anlatır. Çocukların konuşma biçimleri ve bu konuşmaya verdikleri anlam farklı olabilir. Bir sözcük, çocuğun yaşadıklarını veya desteğe ihtiyacını tek başına açıklamaz.

Stuttering / stammering
Kekemelik. İngiliz İngilizcesinde “stammering”, Amerikan İngilizcesinde çoğunlukla “stuttering” kullanılır. İki sözcük de konuşma akışındaki kesintileri ve kişinin konuşma deneyimini anlatabilir. Terim, çocuğun zekâsı ya da ne söylemek istediği hakkında bir yargı taşımaz.
Disfluency
Akıcısızlık ya da konuşma akışındaki kesinti. Konuşurken duraklama, sözcüğü yeniden başlatma veya bir parçayı yineleme gibi farklı anları kapsayan geniş bir sözcüktür. Her akıcısızlık aynı biçimde yaşanmaz.
Repetition
Tekrar. Bir ses, hece veya sözcüğün yinelenmesidir. Mini çizim: “b-b-b-balık” ya da “ben, ben” — aynı parça yeniden duyulur. Tekrarın nasıl olduğu kadar çocuğun konuşurken ne yaşadığı ve günlük iletişime etkisi de önemlidir.
Prolongation
Uzatma. Bir konuşma sesinin beklenenden uzun sürmesi için kullanılan terimdir. Mini çizim: “ssssu” — ilk ses çizgi boyunca uzar. Yazıdaki çizgiler yalnız örneği görünür kılar; çocuğun sesini ya da süresini ölçmez.
Block
Blok ya da konuşmada takılı kalma. Söylemek istenen ses veya sözcükte konuşma akışının bir an kesildiği deneyimi anlatabilir. Mini çizim: “—[durak]—” — çizgide kısa bir boşluk var. Dışarıdan sessizlik gibi görünen an, çocuk için zorlayıcı olabilir; bunu varsaymak yerine çocuğu dinleyin.
Speech-language pathologist (SLP)
Dil ve konuşma terapisti. Konuşma, dil ve iletişim alanlarında değerlendirme ve destek sunan uzmandır. Kekemelikle ilgili görüşmede konuşma örnekleri, çocuğun kendi deneyimi ve ailenin gözlemleri ele alınabilir. İngilizce kaynaklardaki SLP kısaltması bu uzmanı belirtir.
Fluency
Akıcılık. Konuşmanın ilerleyişini anlatan genel terimdir. Akıcı konuşma, hızlı konuşmak demek değildir; ayrıca kişinin ne kadar rahat, anlaşılır ya da katılımcı olduğunu tek başına göstermez. Bu nedenle “fluency” sözcüğünü okurken metnin hangi yönü anlattığına bakın. [1] [4]

Bu terimler birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Örneğin tekrar, uzatma ve blok farklı konuşma anlarını tarif eder; “disfluency” ise daha geniş bir başlıktır. Bir değerlendirme yalnız duyulan örnekleri sıralamakla sınırlı kalmayabilir: çocuğun konuşmaya katılımı, kendi anlatımı ve ailenin gözlemleri de konuşulabilir. İngilizce bir raporu okurken terimin hangi bağlamda kullanıldığını ve neyin değerlendirildiğini sorun. Evde çocuğun sözcüğünü tamamlamak ya da tekrar etmesini istemek yerine, söylemek istediğine kulak verin ve yanıt vermesi için zaman tanıyın. Sözlükteki şekilli örnekler de yalnızca okuma kolaylığı içindir.

20 / SIK SORULAN SORULAR

Çocuklarda kekemelik hakkında sık sorulan sorular

Kekemelik hakkında soru sormak, çocuğun konuşmasına daha dikkatli ve sakin biçimde eşlik etmeye yardımcı olabilir. Yanıtlar genel bilgi verir. Konuşmanın nasıl ilerlediği, çocuğun neler yaşadığı ve hangi desteğin işe yaradığı kişiye göre değişir.

Çocuklarda kekemelik zamanla geçer mi?

Bazı çocuklarda konuşma akıcılığı zamanla değişir; bazı çocuklarda kekemelik sürer ve destek gerektirebilir. Başlangıç zamanı, değişimin seyri, çocuğun konuşma çabası ve bunun günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilir. Hiç kimse yalnızca yaşa veya kısa bir gözleme bakarak kesin sonuç söyleyemez. Ailenin kaygısı varsa bir dil ve konuşma terapistinden görüş almak, bekleyip beklememe kararını somutlaştırır. NIDCD’nin kekemelik bilgisi başlangıç ve değerlendirme başlıklarını açıklar.

Kekemeliğin belirtileri nelerdir?

Konuşurken ses ya da heceyi yineleme, bir sesi uzatma veya sözcüğe başlarken takılı kalma görülebilir. Çocuk bazen konuşmaya başlamak için fazladan çaba gösterebilir; yüzünde ya da bedeninde gerilim fark edilebilir. Bazı çocuklar belirli sözcüklerden kaçınır veya konuşma sırasını başkasına bırakır. Akıcılık günün, ortamın ve konuşma durumunun etkisiyle değişebilir. Değerlendirmede yalnız tekrar sayısı değil, çocuğun deneyimi ve iletişime katılımı da önem taşır. Belirti örnekleri için ASHA’nın erken fark etme rehberine bakılabilir.

Çocuğuma “yavaş konuş” demeli miyim?

“Yavaş konuş” demek çocuğun konuşma hızını her zaman değiştirmez; çocuk bunu konuşmasını sürekli denetlemesi gereken bir uyarı gibi de duyabilir. Bunun yerine siz kendi konuşmanızda acele etmeden, doğal duraklarla konuşabilir ve yanıt için zaman bırakabilirsiniz. Çocuğun sözünü kesmeden yüzüne dönmek, anlattığı içeriğe yanıt vermek ve konuşma sırasını paylaşmak dinlendiğini gösterir. Nasıl bir yaklaşımın rahat hissettirdiğini çocuğunuzla konuşun. STAMMA’nın çocukla konuşma önerileri bekleme ve dinleme üzerinde durur.

Kekemelik çocuğun zekâsıyla ilgili midir?

Kekemelik, çocuğun zekâ düzeyinin göstergesi değildir. Bir çocuk ne söyleyeceğini iyi biliyor, düşüncelerini ayrıntılı kuruyor ve yine de bazı sözcüklerde takılabiliyor olabilir. Konuşmadaki akıcılık ile düşünme becerisi aynı şey değildir. Kekemelik çocuğun hatası veya ailenin yanlış tutumunun sonucu olarak açıklanmaz. Çocuğun sözünü onun yerine tamamlamak ya da daha az yeterli olduğunu varsaymak incitici olabilir. Sorulara cevap vermesi için zaman tanıyın; değerlendirmeyi de konuşma ve iletişim özellikleri üzerinden yürütün. Bu yanlış inanış hakkında ASHA’nın kekemelik bilgi sayfası açıklama sunar.

Çocuğun cümlesini onun yerine tamamlamak doğru mu?

Çocuk yardım istemedikçe cümlesini tamamlamamak iyi bir başlangıçtır. İyi niyetle sözcüğü söylemek, konuşma sırasının elinden alındığı hissini yaratabilir veya çocuğun anlatmak istediğini değiştirebilir. Bakışınızı ve dikkatinizi çocuğun üzerinde tutun, sözünün bitmesini bekleyin. Takıldığı anda da konuşmanın içeriğini dinlediğinizi belli edin. Çocuk sözcüğü bulmak için yardım isterse önce nasıl yardım istediğini sorun. Her çocuk aynı desteği tercih etmez; birlikte denemek, varsayımda bulunmaktan daha güvenlidir.

Evde konuşma sırasında ne yapabiliriz?

Gün içinde kısa, bölünmeyen sohbet anları yaratabilirsiniz. Televizyonu kapatmak veya aynı anda konuşan kişi sayısını azaltmak, konuşma sırasını takip etmeyi kolaylaştırabilir. Çocuğun cümlesini düzeltmek yerine ne anlattığına karşılık verin; kendi sıranızda sakin ve anlaşılır konuşun. Her öğünde ya da her konuşmada akıcılığı değerlendirmeye çalışmayın. Çocuğun keyifle konuştuğu oyun ve konuları izleyin, zorlandığı anlarda ise baskıyı artırmadan dinleyin. Aile ile terapist, günlük yaşama uygun küçük destekleri birlikte seçebilir.

Öğretmen çocuğu sınıfta nasıl destekleyebilir?

Öğretmen, çocuğun yanıt vermesi için yeterli süre tanıyabilir ve sözünü tamamlamadan dinleyebilir. Sınıfta konuşma sırasını önceden belirlemek, sunum veya yüksek sesle okuma biçimini çocukla konuşmak işe yarayabilir. Çocuğu hazırlıksız biçimde konuşturmak ya da her seferinde muaf tutmak yerine, onun neye rahat ettiğini sorun. Alay edilme veya dışlanma fark edilirse okul bunu açıkça ele almalıdır. Aile, çocuk ve öğretmen iletişim kurarak çocuğun tercih ettiği desteği planlayabilir. STAMMA’nın öğretmen rehberi sınıf katılımına odaklanır.

Hangi durumda değerlendirme için başvurmalı?

Kekemelik çocuğun konuşma isteğini, oyununu, okul katılımını veya kendine güvenini etkiliyorsa değerlendirme istemek için beklemek gerekmez. Ailede kekemelik öyküsü, konuşma sırasında belirgin çaba ya da çocuğun takılmalar hakkında kaygı duyması da görüşmede paylaşılabilir. Başvuru, mutlaka terapiye başlanacağı anlamına gelmez; çocuğun konuşma örnekleri ve ihtiyaçları hakkında bilgi edinmeye yarar. Dil ve konuşma terapisti aileden öykü alır, farklı ortamlardaki konuşmayı ve çocuğun deneyimini anlamaya çalışır. Birlikte izlem veya destek seçenekleri konuşulur.

Değerlendirmede neler konuşulur ve gözlenir?

Değerlendirme, çocuğun konuşmasının nasıl duyulduğunu ve iletişimi nasıl yaşadığını anlamaya yöneliktir. Terapist aileden başlangıcın ve değişimlerin öyküsünü alabilir; çocukla sohbet eder, oyun oynar veya anlatı örneği dinler. Farklı durumlarda yineleme, uzatma ve blokların nasıl ortaya çıktığına, konuşma çabasına ve kaçınmaya bakılır. Çocuğun yaşı, dili, güçlü yanları ve ailenin öncelikleri de hesaba katılır. Tek bir kısa konuşma örneği bütün resmi vermez. Gerekirse ek gözlem planlanır ve bulgular aileye anlaşılır biçimde açıklanır.

Kekemelik duyguları ve günlük yaşamı etkiler mi?

Çocuğun deneyimi yalnız duyulan takılmalardan ibaret olmayabilir. Bazı çocuklar konuşurken gerilebilir, sözcüklerden kaçınabilir, soru sormaktan veya arkadaş grubuna katılmaktan çekinebilir; bazıları ise bunu belirgin bir sorun olarak yaşamayabilir. Aile, çocuğun ne düşündüğünü yargılamadan sorabilir: “Konuşurken sana nasıl geliyor?” Yanıtı düzeltmeye çalışmadan dinlemek, hangi durumlarda destek istediğini anlamaya yardım eder. Okul ve ev gözlemleri birlikte ele alınır; çocuğun rahatlığı ve iletişime katılımı da ilerleme konuşmasının parçasıdır.

Terapi her çocukta aynı şekilde mi ilerler?

Terapi planı çocuğun yaşına, konuşma özelliklerine, hedeflerine ve günlük yaşamına göre şekillenir. Çalışmalar konuşma akıcılığına, iletişim rahatlığına, çocuğun kekemelikle ilgili düşünce ve duygularına veya bunların birkaçına odaklanabilir. Aile ve okulun katkısı da ihtiyaca göre planlanır. Terapist yaklaşımı ve hedefleri aileyle açıkça konuşmalı; çocuk da kendisine uygun destek hakkında söz sahibi olmalıdır. Bir başkasında işe yarayan yöntem, aynı biçimde her çocuk için uygun olmayabilir. Plan, gözlenen ihtiyaca göre gözden geçirilir.

Terapi süresi ya da seans sayısı sabit midir?

Herkes için geçerli, önceden belirlenmiş bir seans sayısı veya terapi süresi yoktur. Süre; değerlendirmede belirlenen hedeflere, çocuğun ve ailenin ihtiyaçlarına, görüşmelerde gözlenen değişime ve desteğin biçimine bağlıdır. İlk görüşmede terapist sürecin nasıl izleneceğini ve hangi aralıklarla yeniden değerlendirileceğini açıklayabilir. Aile, hedeflerin kendileri için anlamlı olup olmadığını düzenli olarak konuşabilir. Bir takvim ya da kesin sonuç vaadi yerine, ilerleme ölçütlerini ve planın ne zaman gözden geçirileceğini sormak daha açıklayıcıdır.

İki dil konuşan çocuklarda değerlendirme farklı mı?

Çocuğun kullandığı diller ve her bir dili ne kadar, kimlerle ve hangi durumlarda kullandığı değerlendirmeye katılmalıdır. Yeni bir dilde sözcük aramak veya cümle kurmak tek başına kekemelik anlamına gelmez; akıcılık özellikleri farklı dillerde de incelenebilir. Aile, dillerin ne zaman kullanılmaya başlandığını ve konuşmadaki değişimleri terapiste anlatabilir. Değerlendirme mümkün olduğunda çocuğun bildiği dillerden örnekleri dikkate alır; tek dildeki kısa gözlemle karar vermek doğru bir resim sunmayabilir.

Çocuğum kekemeliği hakkında konuşmak istemezse ne yapmalıyım?

Konuşmaya zorlamadan, çocuğun hazır olduğu anı bekleyin. Kekemelik gündeme gelirse bunu sakin ve tarafsız bir dille ele alın; “Bazen sözcükler takılabiliyor, istersen anlatabilirsin” gibi açık bir davet sunabilirsiniz. Çocuk yanıt vermek istemezse konuyu kapatın ve günlük sohbeti sürdürün. Alay edildiğini veya kaygılandığını fark ederseniz ne olduğunu, nasıl yardım istediğini sorun. Terapist, aileye çocuğun yaşına uygun konuşma yolları konusunda eşlik edebilir. Amaç konuşmayı zorlamak değil, gerektiğinde güvenle paylaşabileceği bir alan açmaktır.

İlerlemeyi nasıl anlayabiliriz?

İlerleme yalnız takılmaların azalıp azalmadığıyla ölçülmez. Çocuğun konuşma sırasında daha rahat hissetmesi, söz almak istemesi, kaçındığı durumlara katılması veya ihtiyaç duyduğunda destek isteyebilmesi de anlamlı gözlemlerdir. Aile ve öğretmen, belirli bir dönemde hangi durumların kolaylaştığını ve hangilerinin hâlâ zor olduğunu not edebilir. Bu notlar çocuğu sürekli izlemek ya da her konuşmayı puanlamak için değil, görüşmede somut örnek paylaşmak içindir. Terapistle hedefleri ve yaklaşımı düzenli biçimde gözden geçirmek, sonraki adımı belirlemeye yardımcı olur.

21 / KAYNAKLAR VE İLERİ OKUMA

Kaynaklar ve ileri okuma

Bu bölümdeki bağlantılar, çocuklarda kekemelik hakkında aile ve uzmanların başvurabileceği rehberleri, klinik bilgi sayfalarını ve araştırmaları bir araya getirir. Bir bilgi sayfası, araştırma makalesiyle aynı tür kanıt sunmaz. Rehberler konuyu anlaşılır biçimde açıklar ve günlük destek için çerçeve verir. Araştırmalar ise belirli katılımcıları, soruları ve yöntemleri inceler. Kaynağın türünü bilmek, bulguyu doğru sınırlar içinde okumaya yardım eder.

İlk kaynaklar arasında ASHA, NIDCD ve NHS gibi kuruluşların klinik ya da halka yönelik sayfaları bulunur. Bunlar kekemeliğin fark edilmesi, değerlendirme, destek ve aile iletişimi gibi konuları tanıtır. Kurum sayfasındaki genel bilgi, çocuğun konuşma örneği, gelişim öyküsü ve günlük yaşam deneyimiyle birlikte ele alınmalıdır. Okul ve aile rehberleri de öneri sunar; belirli bir çocuğun nasıl yanıt vereceğini kanıtlamaz.

Derleme ve meta-analizler birden fazla araştırmanın sonuçlarını toplar. Ancak derlemelerin kapsadığı yaşlar, müdahaleler ve çalışma kalitesi aynı değildir. Altı yaş ve altındaki çocukları inceleyen bir derlemenin sonucu okul çağına doğrudan taşınamaz. Çocuk ve ergenleri birlikte ele alan yayınlarda da yaş grubu ayrımı korunmalıdır. Kanıt haritası, hangi alanlarda araştırma bulunduğunu göstermeye yarar; tek başına her yaklaşımın etkili olduğuna karar vermez.

Kontrollü çalışmalar belirli bir müdahaleyi karşılaştırmalı biçimde sınar; sonuçları çalışmaya katılan grup, izlem ve ölçülen hedeflerle sınırlıdır. Tek olgulu araştırma ise az sayıda kişinin deneyimini ayrıntılı inceler. Böyle bir çalışma bir yaklaşımın nasıl ele alındığını gösterebilir, fakat geniş bir çocuk grubunda aynı sonucun oluşacağını kanıtlamaz. Klinik vaka anlatımı ve bilgi notları da uygulama örneği ya da açıklama sunar; onları kontrollü araştırma gibi yorumlamamak gerekir.

Aşağıdaki tek kaynakçada her kaydın yanında türü ve kapsamı kısaca belirtilmiştir. Yaş, örneklem ve konu sınırları ilgili açıklamada korunur. Örneğin iki dilli çocukları inceleyen araştırma, her dil çiftine; tek olgulu bir yayın ise tüm ailelere genellenemez. Yetişkinlere veya farklı gruplara ait sonuçları çocuklara aktarmak da doğru olmaz. Kaynak notları, yayının bu sayfada hangi amaçla kullanıldığını açıklar; kişisel değerlendirme yerine geçmez.

  1. American Speech-Language-Hearing Association (ASHA), yıl belirtilmemiş klinik portalı, Stuttering, Cluttering, and Fluency

    Klinik bilgi portalı. Kekemelik, değerlendirme ve destek başlıklarını bir arada sunar; klinik çerçeve sağlar, tek başına bir araştırma örneklemi değildir. Kekemelik tanımı, değerlendirme boyutları, yönlendirme, yaşa göre yaklaşım ve tedavi seçenekleri.

  2. ASHA, yıl belirtilmemiş halk bilgilendirme sayfası, Early Identification of Speech, Language, Swallowing, and Hearing Disorders

    Ailelere yönelik bilgilendirme sayfası. Fark edilebilecek belirtileri ve değerlendirme için yardım aramayı tanıtır. Ailelerin fark edebileceği belirtiler ve değerlendirme için yardım arama.

  3. ASHA, yıl belirtilmemiş bilgilendirme sayfası, The Facts About Stuttering

    Bilgilendirme sayfası. Yaygın yanlış inanışlar ve dinleyici tutumu hakkında genel çerçeve sunar; bireysel değerlendirme yerine geçmez. Yaygın yanlış inanışlar, zeka ile ilişki, dinleyici tutumu ve kekemelik deneyimi.

  4. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD), yıl belirtilmemiş bilgi sayfası, Stuttering

    Klinik bilgi sayfası. Belirti, değerlendirme, tedavi ve araştırma başlıklarını tanıtır; her çocuk için aynı seyri öngörmez. Belirtiler, olası nedenler, değerlendirme, tedavi ve araştırma başlıkları.

  5. National Health Service (NHS), yıl belirtilmemiş bilgi sayfası, Stammering

    Halk bilgilendirme sayfası. Başlangıç ve destek arama konularını ele alır; tek başına bekleme süresi ya da kesin sonuç ölçütü vermez. Başlangıç, belirtiler, nedenler, ailelerin ne zaman destek arayabileceği.

  6. NHS, yıl belirtilmemiş bakım bilgisi, Stammering: Treatment

    Bakım bilgisi. Dolaylı ve doğrudan destek seçeneklerini tanıtır; yaklaşımın yaş ve ihtiyaçla birlikte ele alınması gerekir. Dolaylı/doğrudan müdahale çerçevesi, aile ve okul işbirliği, yaşa göre tedavi.

  7. Cochrane, Sjøstrand ve diğerleri, 2021, Non-pharmacological interventions for stuttering in children six years and younger

    Sistematik derleme. Altı yaş ve altındaki çocuklarda ilaç dışı müdahale araştırmalarını ele alır; kanıt kesinliği ve çalışma sınırları sonuçla birlikte okunmalıdır. Okul öncesi müdahale araştırmalarının sayısı, kanıt kesinliği ve sınırlılıkları.

  8. ASHA, 2026, Tips for Parents and Caregivers: Supporting Your Child Who Has a Communication Disorder

    Aile ve bakım verenlere yönelik genel öneriler. İletişim tutumuna değinir; iletişim bozukluklarının tümüne özgü kekemelik tedavisi araştırması değildir. Aile iletişim tutumu, çocuğu düzeltmeden dinleme ve çok dillilik hakkında genel öneriler.

  9. Brignell ve diğerleri, 2021, Interventions for children and adolescents who stutter: A systematic review, meta-analysis, and evidence map, PubMed

    Sistematik derleme, meta-analiz ve kanıt haritası. Çocuk ve ergen çalışmalarını kapsar; yaş grupları ile araştırma boşlukları birbirinden ayrılmalıdır. Çocuk ve ergen müdahalelerinin kanıt haritası, yaş gruplarına göre araştırma boşlukları.

  10. Johnson ve diğerleri, 2023, Reduced stuttering for school-age children: A systematic review, PubMed

    Sistematik derleme. Okul çağındaki çocuklara odaklanır; sonuçlar yalnız bu derlemenin dahil ettiği yaklaşımlar ve çalışmalar için yorumlanır. Okul çağı tedavi yaklaşımları ve kanıt düzeyi.

  11. ASHA, yıl belirtilmemiş, Case Study: Team Improves Quality of Life for Child Who Stutters

    Klinik vaka anlatımı. Aile, okul ve terapistin birlikte planlama yapmasına örnektir; tek vaka bütün çocuklara genellenemez. Okul, aile ve terapistin birlikte değerlendirme/katılım desteği planlamasına örnek vaka.

  12. Shenker ve Santayana, 2018, What Are the Options for the Treatment of Stuttering in Preschool Children?, PubMed

    Klinik seçenekleri tartışan derleme yazısı. Okul öncesi doğrudan ve dolaylı yolları tanıtır; tek bir yolun herkes için uygun olduğunu göstermez. Okul öncesi dönemde doğrudan ve dolaylı müdahalelerin seçimi.

  13. ASHA, 2026, The Value of Speech-Language Pathology Services for Children Who Stutter

    Bilgi notu. İletişim işlevi ve psikososyal sonuç alanlarını tanıtır; birincil kontrollü araştırma değildir. Çocuk kekemeliğinde iletişim işlevi, güven ve psikososyal sonuç alanlarını tanıtan bilgi notu.

  14. Matthews, Williams ve Pring, 1997, Parent-child interaction therapy and dysfluency: a single-case study, PubMed

    Tek olgulu araştırma. Ebeveyn-çocuk etkileşimi ve akıcılığı tek vaka üzerinden ele alır; örneklem genişliği nedeniyle genelleme yapılamaz. Ebeveyn etkileşimi yaklaşımına dair tek olgulu erken çalışma.

  15. Kent Community Health NHS Foundation Trust, 2026, Stammering – School age

    Okul çağına yönelik klinik bilgi sayfası. Belirtiler ve destek arama başlıklarını açıklar; hizmet bilgisini araştırma sonucu gibi okumamak gerekir. Okul çağı belirtileri, aile öyküsü ve kaygı durumunda profesyonel görüş alma.

  16. Somerset NHS Foundation Trust, yıl belirtilmemiş, Stammering

    Klinik bilgilendirme sayfası. Belirti ve aile desteğini tanıtır; her çocuğun deneyimini veya ihtiyacını tek başına açıklamaz. Çocuklarda belirtiler, ailelerin destek araması ve dinleme önerileri.

  17. Northern Lincolnshire and Goole NHS Foundation Trust, yıl belirtilmemiş, Stammering

    Klinik bilgilendirme sayfası. Aile gözlemi ve değerlendirme başvurusuna ilişkin bilgi verir. Ebeveynler için belirtiler, çocuğun iletişim deneyimi ve değerlendirme başvurusu.

  18. Bradford District Care NHS Foundation Trust, yıl belirtilmemiş, Stammering

    Klinik bilgilendirme sayfası. Ebeveyn desteği ve okul öncesi dönemi ele alır; yaş bilgisi bireysel değerlendirme yerine geçmez. Belirtiler, ebeveyn desteği ve okul öncesi yaş grubuna yönelik aile bilgilendirmesi.

  19. Dorset HealthCare University NHS Foundation Trust, yıl belirtilmemiş, Stammering

    Klinik öneri sayfası. Dinleme ve bekleme gibi günlük iletişim konularını aktarır; sonuç garantisi sunmaz. Günlük yaşamda dinleme, bekleme ve çocukla konuşma önerileri.

  20. Humber NHS, yıl belirtilmemiş, Supporting your concerns: Children’s Speech and Language Therapy

    Hizmet bilgilendirme sayfası. Başvuru ve değerlendirme sürecinin başlangıcına dair bilgi verir; yerel hizmet işleyişi değişebilir. Ailelerin başvuru koşulları, değerlendirme sürecinin başlangıcı ve okul/aile desteği.

  21. NELFT NHS Foundation Trust, yıl belirtilmemiş, Stammering

    Klinik kaynak. Belirti örnekleri ve değişkenliği anlatır. Belirti örnekleri, değişkenlik ve ailelerin değerlendirme için danışabileceği durumlar.

  22. STAMMA, yıl belirtilmemiş, Talking With A Child Who Stammers

    Kekemelik yaşayan çocukla konuşmaya ilişkin bilgilendirme. Bekleme, yetişkin temposu ve nötr dili ele alır; aileye yönelik rehberdir. Evde çocukla konuşma, bekleme, yetişkin konuşma temposu ve nötr dil.

  23. Euler ve diğerleri, 2022, Stuttering interventions for children, adolescents, and adults: a systematic review as a part of clinical guidelines, PubMed

    Sistematik derleme. Çocuk, ergen ve yetişkin müdahalelerini aynı geniş derleme içinde ele alır; yaş gruplarını ayrı yorumlamak gerekir. Çocuk, ergen ve yetişkin müdahalelerinin sistematik derleme çerçevesi.

  24. STAMMA, yıl belirtilmemiş, Supporting Pupils Who Stammer

    Eğitimcilere yönelik rehber. Sınıfta bekleme, katılım ve kapsayıcı iletişimi açıklar; okul uygulaması çocuğun tercihleriyle planlanmalıdır. Öğretmenler için sınıfta bekleme, söz kesmeme, katılım ve kapsayıcı iletişim.

  25. Einarsdóttir ve Ingham, 2018, Assessing Bilingual Children: Are Their Disfluencies Indicative of Stuttering or the By-product of Navigating Two Languages?, PubMed

    İki dilli çocukları ele alan araştırma. Akıcılık değerlendirmesinde dil deneyimini hesaba katmayı tartışır; bulgular başka dil çiftlerine otomatik aktarılmaz. İki dilli çocuklarda akıcılık farklılıklarını değerlendirirken dil deneyimini hesaba katma.

  26. The Michael Palin Centre/NHS Islington, yıl belirtilmemiş, Supporting pupils who stammer: Suggestions sheets

    Okul desteği için öneri sayfaları. Zor durumlar ve öğrencinin tercihlerini kaydetme konusunda fikir verir; belirli bir okulda sonuç garantilemez. Okul desteği, zor durumlar, alay/zorbalık ve öğrencinin tercihlerini kaydetme.

  27. Lancashire and South Cumbria NHS Foundation Trust, yıl belirtilmemiş, Stammering

    Klinik hizmet bilgisi. Değerlendirme ve doğrudan/dolaylı seçenekleri tanıtır; hizmet sayfası kontrollü çalışma değildir. Çocuk kekemeliğinde değerlendirme ve doğrudan/dolaylı terapi seçeneklerine dair hizmet bilgisi.

  28. Cambridgeshire and Peterborough NHS Foundation Trust, yıl belirtilmemiş, Speech and Language Therapy Toolkit: Stammering

    Aile bilgi notları içeren klinik araç seti. Akıcılık ve kekemelik başlıklarını sunar; araç seti araştırma derlemesi olarak değerlendirilmemelidir. Ailelere yönelik akıcılık ve çocuk kekemeliği bilgi notları.

  29. Johnson ve diğerleri, 2017, Language skills of children during the first 12 months after stuttering onset, PubMed

    Başlangıcı izleyen ilk yıldaki dil becerilerini inceleyen araştırma. Örneklem bulgusu her çocuğun dil gelişimini temsil etmez. Kekemeliğin başlangıcını izleyen ilk yıldaki dil gelişimi örneklemi; tek başına her çocuğa genellenmemesi.

  30. Herefordshire and Worcestershire Health and Care NHS Trust, yıl belirtilmemiş, How to support a young child with a stammer

    Ailelere yönelik klinik bilgilendirme. Okul öncesi akıcılık farklılıkları ve destek yaklaşımını tanıtır. Okul öncesi akıcılık farklılıkları ile kekemelik ve aile destek yaklaşımı hakkında kaynak.

İZMİR BORNOVA’DA DENİZ YILDIZI

Günlük bir örnekle başlayalım.

Birlikte konuşurken yaşananları gündelik anlardan seçebilirsiniz: oyun anlatısı akıcıyken sınıfta yanıt vermek güç gelebilir. Ailenin bu iki durumu kendi gözlemiyle aktarması, çocuğun sözünü de dinlemeye alan açar. Görüşmeye hazırlanırken STAMMA’nın çocukla konuşma önerilerine göz atabilirsiniz. Her aile kendi örneğini ve merak ettiği noktayı paylaşabilir.

İzmir Bornova’da · 372/14 Sokak · Kazımdirik Mahallesi · No:20

Hızlı iletişim

Çocuğunuz için ilk adımı birlikte atalım

Üç kısa seçim yapın; uzmanımız size doğru yönlendirmeyle dönsün. Form yazmak yok, bekletmek yok.

  1. 1
    Yaşı seçinÇocuğunuzun yaş aralığı
  2. 2
    Konuyu işaretleyinBirden fazla seçebilirsiniz
  3. 3
    Mesajı açınWhatsApp'ta siz gönderirsiniz

Bornova’daki merkezimizde Pazartesi–Cumartesi, 09.00–18.00 arası sizi bekliyoruz.

Deniz Yıldızı

Size nasıl
yardımcı olalım?

  1. 01 · Yaş
  2. 02 · Konu
  3. 03 · İstek

Deniz Yıldızı amblemi

“Binlerce deniz yıldızı daha bizi bekliyor…”