Kısaca
- Geç konuşan çocukta “Erkektir, açılır” diye beklemek yerine dil ve konuşma değerlendirmesi yaptırmak gerekir.
- Dil ve konuşma terapistlerimiz alıcı dili (anlamayı) ve ifade edici dili (anlatmayı) ayrı değerlendirir; sonuçlar ayrı puanlarla ve sözlü açıklamayla veliye aktarılır.
- Konuşma sesi sorunlarında Sesletim Sesbilgisi Testi (SST) dil ve konuşma terapisti tarafından düzenli uygulanır; artikülasyon ve fonolojik kaynaklı tablolar gözlem ve konuşma örneğiyle ayrılır.
- Kekemelik şüphesinde takılma tipi, sıklığı, aile öyküsü, süre ve şiddet değerlendirilir; erken dönemde izleme ve veliye rehberlik yapılır.
- İki dilli büyümek konuşmayı geciktirmez; uzman değerlendirmesinde ek bir durum yoksa tek dile inmek gerekmez.
- Oral motor ve yutma (disfaji) değerlendirmesi kurumumuzda yapılmaz; bu ihtiyaçta aile uygun merkeze yönlendirilir.
Hazırlayan: Deniz Yıldızı Özel Eğitim içerik ekibi · Bilimsel onay: Uzm. Psk. Burcu Cebeci Gürel (onay bekliyor) · Son güncelleme: 15 Eylül 2026
Dil ile konuşma arasındaki fark nedir?
Günlük hayatta aynı anlamda kullansak da dil ve konuşma farklı becerilerdir. Dil, kelimeleri anlamak, cümle kurmak ve düşünceyi anlatmaktır. Konuşma ise bu dili seslerle dışarı çıkarabilmektir: sesleri doğru üretmek, akıcı konuşmak, sesin tonunu ayarlamak.
Dil de kendi içinde ikiye ayrılır. Alıcı dil, çocuğun söyleneni anlama becerisidir: “Ayakkabını getir” dediğinizde ne istediğinizi anlaması gibi. İfade edici dil ise çocuğun kendini anlatma becerisidir: istediğini kelimelerle, cümlelerle söyleyebilmesi. Bir çocuk söylenenlerin çoğunu anlarken çok az konuşabilir; bir başkası çok konuşurken söyleneni anlamakta zorlanabilir.
Bu yüzden değerlendirmede tek bir “konuşuyor mu, konuşmuyor mu” sorusuna bakmayız. Çocuğun hangi alanda zorlandığını ayırmak, doğru hedefi seçmenin ilk adımıdır.
Çocuğum geç konuşuyor: Beklemeli miyim, değerlendirme mi istemeliyim?
Her çocuğun gelişim hızı biraz farklıdır; ama geç konuşma bazen yalnızca zamanla kapanan bir fark, bazen de destek gerektiren bir dil bozukluğunun işaretidir. Bu ayrımı beklemek değil, değerlendirme yapar. “Erkektir açılır” diyen velilere cevabımız net: Beklemeyin, değerlendirme şart.
Şu durumlarda değerlendirme isteyin
- Yaşıtlarına göre belirgin şekilde az kelime kullanıyorsa
- Kelimeleri birleştirip kısa cümle kurmakta zorlanıyorsa
- Basit yönergeleri anlamıyor gibi görünüyorsa
- Aile dışındaki kişiler konuşmasını çoğu zaman anlamıyorsa
- Daha önce söylediği kelimeleri kullanmayı bıraktıysa
- Konuşurken sık sık takılıyor, sesleri uzatıyor ya da kelimeyi çıkaramıyorsa
- Konuşmaya çalışırken zorlanıp vazgeçiyor, öfkeleniyorsa
Beklemeye yol açan yaygın düşünceler
- “Erkek çocuk geç konuşur”
- “Henüz küçük, büyüyünce geçer”
- “Kreşe gönderelim, açılır”
- “Konuşmaya başlayınca bir şeyi kalmaz”
- “İki dil konuştuğumuz için geç konuşuyor, tek dile inelim”
- İnternetteki yaşa göre kelime listelerine bakarak tek başına karar vermek
Dil ve konuşma terapisinde hangi konularda destek veriyoruz?
Dil gecikmesi ve dil bozukluğu
Kelime dağarcığı, cümle kurma, söyleneni anlama gibi alanlarda yaşıtlarının gerisinde kalan çocuklar için alıcı ve ifade edici dilde ayrı hedefler belirlenir.
Konuşma sesi bozuklukları
Bazı sesleri söyleyemeyen ya da seslerin yerini değiştiren çocuklarda sorunun sesi üretmekten mi (artikülasyon), yoksa ses kurallarını düzenlemekten mi (fonolojik) kaynaklandığı ayrılır.
Çocukluk çağı konuşma apraksisi
Beynin konuşma hareketlerini planlamakta zorlandığı bu tabloda sık tekrar, model olma ve dokunsal ipuçlarıyla destek verilir.
Kekemelik ve akıcılık
Okul öncesi dönemde sık görülen doğal akıcısızlık ile kekemelik ayrılır; erken dönemde izleme ve veliye rehberlik yapılır.
İki dilli büyüyen çocuklar
Evde birden fazla dil konuşuluyorsa çocuğun her iki dildeki becerisi uzman değerlendirmesiyle ele alınır; ek bir durum yoksa tek dile inmek önerilmez.
Otizm ve gelişimsel farklılıklarda iletişim
Otizm, zihinsel yetersizlik ya da Down sendromu olan çocuklarda dil ve konuşma terapistlerimiz, ekibin geri kalanıyla birlikte iletişim hedefleri üzerinde çalışır.
Dil ve konuşma değerlendirmesinde neye bakılıyor?
Değerlendirmeyi dil ve konuşma terapistlerimiz yapar. Hangi testin kullanılacağı, çocuğun yaşına ve başvuru nedenine göre seçilir.
| Alan | Nasıl değerlendiriliyor? | Sonuç veliye nasıl aktarılıyor? |
|---|---|---|
| Alıcı ve ifade edici dil | İhtiyaca göre seçilen standart dil testleri, gözlem ve veli görüşmesi | Alıcı ve ifade edici dil ayrı puanlarla ve sözlü açıklamayla anlatılır; iki alanın ihtiyacı ayrı konuşulur |
| Konuşma sesleri (sesletim) | Sesletim Sesbilgisi Testi (SST) düzenli uygulanır, 30–60 dakika sürer; gerektiğinde ek test, gözlem ve konuşma örneği | Çocuğun hangi seste hata yaptığı ve bunun gelişimsel mi yoksa destek gerektiren bir durum mu olduğu açıklanır |
| Konuşma motor planlaması | Hataların tutarsız olup olmadığına ve prozodiye (konuşmanın vurgu, ton, ritmi) bakılır | Tablonun özellikleri ve evde nasıl model olunacağı paylaşılır |
| Akıcılık (kekemelik) | Takılma tipi (tekrar, uzatma, blok), sıklık ve yüzdesi, aile öyküsü, cinsiyet ve süre, şiddet | İzleme planı ve evde konuşma ortamının nasıl düzenleneceğine dair rehberlik |
| Oral motor ve yutma | Kurumumuzda yapılmıyor | Aile bu değerlendirme için uygun merkeze yönlendirilir |
Kekemelik ve konuşma apraksisinde nasıl bir yol izliyoruz?
Okul öncesi çocukların birçoğu dil hızla gelişirken zaman zaman takılır, kelimeyi tekrarlar. Buna doğal akıcısızlık denir. Kekemelikten ayırmak için takılmanın tipine (hece tekrarı, sesi uzatma ya da sesin hiç çıkmadığı blok), ne sıklıkta olduğuna, ne zamandır sürdüğüne, ailede kekemelik öyküsü olup olmadığına, çocuğun cinsiyetine ve takılmaların şiddetine bakarız.
Erken dönemde yaklaşımımız izleme ve veliye rehberliktir. Çocuğun sözünü tamamlamamak, “yavaş konuş” gibi yönlendirmelerden kaçınmak ve sakin bir konuşma ortamı oluşturmak gibi konularda aileyle birlikte çalışırız. İzleme sürecinde takılmalar değişiyorsa plan yeniden değerlendirilir.
Çocukluk çağı konuşma apraksisinde çocuk ne söylemek istediğini bilir ama ağız hareketlerini planlayıp sıraya koymakta zorlanır. Aynı kelimeyi her seferinde farklı hatayla söylemek ve konuşmanın vurgu ile ritminin farklı olması ayırt edici işaretler arasındadır. Bu çocuklarla sık tekrar, model olma ve dokunsal uyaranlarla destekleme yöntemlerini kullanırız.
İki dilli büyüyen çocukta tek dile inmek gerekir mi, ekran ve emzik dil gelişimini etkiler mi?
Evde iki dil konuşan ailelerin en sık sorusu “Tek dile inelim mi?” sorusudur. Çift dillilik tek başına gecikmiş konuşmaya neden olmaz; aksine çocuğun dil kapasitesini genişletebilir. Karar uzman değerlendirmesiyle verilir: Değerlendirmede ek bir dil ya da gelişim sorunu görülmüyorsa tek dile inmek gerekmez.
Emzik ve biberon kullanımının uzaması, uzun ekran süresi ve çocukla karşılıklı konuşma, oyun ve kitap okuma zamanının azalması dil gelişimini olumsuz etkileyebilecek konular arasındadır. Bu konuları her aileyle veli görüşmesinde, o çocuğun günlük düzenine bakarak konuşuruz. Genel yasaklar yerine ailenin uygulayabileceği küçük değişiklikler üzerinde birlikte düşünürüz.
Dil ve konuşma desteği için süreç nasıl işliyor?
Telefon ve ücretsiz ön görüşme
Uzm. Psk. Burcu Cebeci Gürel ile ücretsiz ön görüşmede çocuğunuzun gelişim öyküsü ayrıntılı olarak alınır.
Dil ve konuşma değerlendirmesi
Dil ve konuşma terapistimiz, başvuru nedenine uygun testleri seçer; gözlem ve konuşma örneğiyle birlikte değerlendirir.
Sonuçların anlatılması
Alıcı ve ifade edici dil sonuçları ayrı ayrı ve sözlü açıklamayla size aktarılır. Yutma ya da oral motor değerlendirme gerekiyorsa uygun merkeze yönlendirme yapılır.
Ebeveyn eğitimi
Evde dil gelişimini desteklemek için ekran, oyun, kitap okuma ve günlük konuşma alışkanlıklarını birlikte konuşuruz.
Program ve takip
Hedefler ekip tarafından bireyselleştirilmiş eğitim programına yazılır, 3 ayda bir güncellenir; ilerleme dönemsel test tekrarı ve gözlem notlarıyla izlenir.
Dil ve konuşma raporlarındaki terimler ne anlama geliyor?
- Alıcı dil
- Çocuğun söyleneni, kelimeleri ve yönergeleri anlama becerisi.
- İfade edici dil
- Çocuğun düşüncesini ve isteğini kelimeler ve cümlelerle anlatabilme becerisi.
- Artikülasyon
- Konuşma seslerinin ağız, dil ve dudak hareketleriyle doğru üretilmesi.
- Fonolojik süreç
- Çocuğun sesleri sistemli biçimde değiştirmesi ya da atlaması; örneğin “kedi” yerine “tedi” demek.
- SST (Sesletim Sesbilgisi Testi)
- Çocuğun hangi seslerde hata yaptığını ve bu hataların türünü gösteren test; kurumumuzda dil ve konuşma terapisti uygular.
- Konuşma apraksisi
- Çocuğun ne söyleyeceğini bildiği hâlde konuşma hareketlerini planlamakta ve sıralamakta zorlanması.
- Prozodi
- Konuşmanın vurgu, tonlama ve ritim özellikleri.
- Blok
- Kekemelikte sesin bir süre hiç çıkmaması, kelimenin başında takılıp kalma.
- Disfaji
- Yutma güçlüğü. Değerlendirmesi kurumumuzda yapılmaz, aile yönlendirilir.
Sık sorulan sorular
Çocuğum konuşacak mı?
Bunu değerlendirme yapmadan söylemek mümkün değildir ve her çocuğun ilerleme hızı farklıdır. Dil ve konuşma değerlendirmesi, çocuğunuzun ne kadarını anladığını ve ne kadarını ifade edebildiğini ortaya koyar. Hedefler ve beklentiler bu sonuçlara göre sizinle birlikte konuşulur.
Erkek çocuklar geç konuşur, beklesek olmaz mı?
Beklemenizi önermiyoruz; değerlendirme şart. Geç konuşma bazen zamanla kapanan bir farktır, bazen de destek gerektiren bir dil bozukluğunun işaretidir. Bu ayrımı ancak değerlendirme yapabilir.
Dil ve konuşma terapisi ne kadar sürer?
Süre, çocuğun zorlandığı alana, yaşına ve ilerlemesine göre değişir; önceden kesin bir süre vermek doğru olmaz. Program 3 ayda bir güncellenir ve her güncellemede ilerlemeyi sizinle birlikte değerlendiririz.
Hangi dil testlerini kullanıyorsunuz?
Dil ve konuşma terapistlerimiz, çocuğun yaşına ve başvuru nedenine göre uygun dil testini seçer. Konuşma sesleri için Sesletim Sesbilgisi Testi (SST) kurumumuzda düzenli olarak uygulanır ve 30–60 dakika sürer.
Rapordaki alıcı ve ifade edici dil puanları farklı çıktı, bu ne demek?
Çocuğunuzun söyleneni anlama becerisi ile kendini anlatma becerisi farklı düzeylerde olabilir. Bu iki alanın ihtiyacı ayrıdır ve size ayrı ayrı anlatılır. Programda da her iki alana ayrı hedefler konur.
Çocuğum bazı harfleri söyleyemiyor, bu terapi gerektirir mi?
Bazı ses hataları yaşa uygun gelişimin parçası olabilir, bazıları ise destek gerektirir. Sesletim Sesbilgisi Testi ve konuşma örneğiyle çocuğunuzun hangi seslerde hata yaptığına ve bunun gelişimsel mi yoksa bir bozukluk mu olduğuna bakılır.
Çocuğum konuşurken takılıyor, kekeme mi?
Okul öncesi dönemde takılmalar sık görülür ve her takılma kekemelik değildir. Takılma tipi, sıklığı, süresi, aile öyküsü ve şiddeti değerlendirilerek ayrım yapılır. Erken dönemde izleme ve veliye rehberlik yaklaşımını uyguluyoruz.
Kekeleyen çocuğa “yavaş konuş” demek doğru mu?
Genellikle önerilmez; çocuğun konuşmasına sürekli dikkat çekmek onu daha çok zorlayabilir. Sözünü tamamlamadan dinlemek ve sakin bir konuşma ortamı oluşturmak daha destekleyicidir. Ailenize özel önerileri değerlendirme sonrası birlikte konuşuruz.
Evde iki dil konuşuyoruz, tek dile inmeli miyiz?
Çift dillilik tek başına gecikmiş konuşmaya neden olmaz ve çocuğun dil kapasitesini artırabilir. Karar uzman değerlendirmesiyle verilir; ek bir durum yoksa tek dile inmek gerekmez.
Ekran süresi konuşmayı geciktirir mi?
Uzun ekran süresi, çocukla karşılıklı konuşma ve oyun zamanını azalttığı için dil gelişimini olumsuz etkileyebilecek konulardan biridir. Emzik ve biberon kullanımının uzaması da bu konular arasındadır. Bunları ailenizin günlük düzenine bakarak veli görüşmesinde konuşuruz.
Yutma ve çiğneme sorunları için değerlendirme yapıyor musunuz?
Hayır, oral motor ve yutma (disfaji) değerlendirmesi kurumumuzda yapılmıyor. Bu ihtiyaç olduğunda ailenizi uygun merkeze yönlendiririz.
Konuşma apraksisi nedir, nasıl çalışılır?
Çocuğun ne söyleyeceğini bildiği hâlde konuşma hareketlerini planlamakta zorlandığı bir tablodur. Değerlendirmede hataların tutarsızlığına ve konuşmanın vurgu-ritim özelliklerine bakılır. Çalışmalarda sık tekrar, model olma ve dokunsal uyaranlarla destek kullanılır.
Evde konuşmayı desteklemek için ne yapabilirim?
Çocuğunuzla göz hizasında konuşmak, birlikte kitap okumak, oyun sırasında yaptığınız şeyi kısa cümlelerle anlatmak dil gelişimini destekler. Ebeveyn eğitiminde ve her seans sonunda verdiğimiz kısa bilgide çocuğunuza uygun somut önerileri paylaşırız.