Kısaca
- Otizm tanısını hekim koyar; Deniz Yıldızı Özel Eğitim ön değerlendirme yapar ve gerektiğinde aileyi hekime yönlendirir.
- Çocuğun sosyal iletişimi ile tekrarlayıcı davranış ve ilgileri, bireyselleştirilmiş eğitim programında (BEP) ayrı hedeflerle ele alınır.
- Programda TEACCH, ABA ve ayrık denemeli öğretim, sözel davranış, DIR/Floortime, zihin kuramı ve sosyal beceri programı, SOBECE ile PASS ve yürütücü işlevler programından çocuğa uygun olanlar kullanılır.
- Duyusal profil değerlendirilir; ergoterapi kurum içindeki ergoterapistimizle eğitim programıyla birlikte yürütülür.
- Aileye ev programı, veli koçluğu ve video ile geri bildirim sunulur; veliye her seans sonunda kısa bilgi verilir.
- Süreç ücretsiz ön görüşmeyle başlar: telefon, ön görüşme ve detaylı anamnez, değerlendirme, ebeveyn eğitimi ve program.
Hazırlayan: Deniz Yıldızı Özel Eğitim içerik ekibi · Bilimsel onay: Uzm. Psk. Burcu Cebeci Gürel (onay bekliyor) · Son güncelleme: 15 Eylül 2026
Otizm spektrum bozukluğu nedir?
Otizm spektrum bozukluğu, çocuğun çevresiyle iletişim kurma, ilişki geliştirme ve dünyayı algılama biçimini etkileyen nörogelişimsel bir farklılıktır. Nörogelişimsel, beynin gelişim sürecinden kaynaklanan demektir; ebeveynin yaptığı ya da yapmadığı bir şeyin sonucu değildir.
Uluslararası tanı rehberi DSM-5-TR otizmi iki temel alanda tanımlar. Birincisi sosyal iletişim ve etkileşimdir: göz teması, göstererek paylaşma, sırayla konuşma, arkadaşlık kurma gibi beceriler. İkincisi sınırlı, tekrarlayıcı davranış ve ilgilerdir: aynı hareketi tekrar etme, rutin değiştiğinde çok zorlanma, belirli konulara yoğun ilgi ya da ses, ışık, dokunma gibi uyaranlara aşırı veya az tepki verme.
Spektrum kelimesi, her çocuğun bu tabloyu farklı yaşadığını anlatır. Hiç konuşmayan bir çocuk da, çok konuşan ama arkadaş ilişkilerinde zorlanan bir çocuk da bu yelpazenin içinde olabilir. Bu yüzden iki otizmli çocuğun programı birbirinin aynısı olmaz; biz her çocuğu kendi güçlü yönleri ve ihtiyaçlarıyla ele alırız.
Otizmde erken belirtiler nelerdir, ne zaman değerlendirme istemeli?
Aşağıdaki işaretlerden biri ya da birkaçı tek başına otizm anlamına gelmez. Ama içinizde bir soru işareti varsa beklemek yerine bir uzmana danışmak en doğru adımdır.
Şu durumlarda değerlendirme isteyin
- Adıyla seslenildiğinde çoğu zaman dönüp bakmıyorsa
- İstediği ya da ilginç bulduğu bir şeyi parmağıyla göstererek sizinle paylaşmıyorsa
- Göz teması kısa ya da çok az ise
- Yaşıtlarına göre konuşması gecikmişse ya da öğrendiği kelimeleri kaybettiyse
- El çırpma, dönme, nesneleri sıraya dizme gibi tekrarlayıcı davranışları sık görülüyorsa
- Rutindeki küçük bir değişiklik çok yoğun ağlama veya öfkeye yol açıyorsa
- Ses, ışık, kıyafet etiketi ya da belirli yiyecek dokularına aşırı tepki veriyorsa
- Oyuncakla amacına uygun oynamak yerine tekerleği çevirmek gibi tek bir parçasıyla uğraşıyorsa
Velilerin en sık takıldığı yanılgılar
- “Erkek çocuk geç konuşur” ya da “Açılır” diye beklemek
- “Henüz küçük, büyüyünce geçer” diyerek değerlendirmeyi ertelemek
- “Kreşe gönderelim, açılır” düşüncesiyle desteği geciktirmek
- “Konuşmaya başlayınca bir şeyi kalmaz” diye düşünmek
- “Okula başladı, artık desteğe gerek yok” diyerek programı bırakmak
- İnternetteki doğrulanmamış bilgilere ve yöntemlere güvenmek
Otizm şüphesiyle başvurduğunuzda süreç nasıl işliyor?
Aradığınız andan programın başlamasına kadar her adımda ne olacağını bilmeniz için süreci açıkça paylaşıyoruz.
Telefonla ilk temas
Bizi aradığınızda sekreteryamız ücretsiz ön görüşme için size uygun bir zaman planlar.
Ücretsiz ön görüşme ve detaylı anamnez
Uzm. Psk. Burcu Cebeci Gürel ile yaklaşık 1 saatlik görüşmede çocuğunuzun gelişim öyküsünü, yani doğumdan bugüne kadarki gelişimini ayrıntılı olarak dinleriz. Görüşmenin sonunda sözlü bir değerlendirme paylaşırız.
Ön değerlendirme
Yapılandırılmış gözlem, gelişim ölçekleri, veli görüşmesi ve gerektiğinde video analizi birlikte kullanılır. Duyusal profil ölçekle ve gözlemle ayrıca ele alınır. Çocuğunuzu bizden önce tanıyan bir uzman varsa onun görüşü de alınır.
Ebeveyn eğitimi
Programa başlamadan önce çocuğunuzun ihtiyaçlarını, evde nasıl destek olabileceğinizi ve sürecin nasıl ilerleyeceğini sizinle konuşuruz.
Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP)
Psikolog, özel eğitim öğretmeni, dil ve konuşma terapisti ve ergoterapistten oluşan ekip, çocuğunuza özel hedefleri birlikte yazar. BEP 3 ayda bir güncellenir.
Düzenli takip
İlerleme dönemsel test tekrarları ve gözlem notlarıyla izlenir. Her seans sonunda size kısa bilgi verilir; gerektiğinde ekip vaka toplantısında bir araya gelir.
Otizmde hangi eğitim yaklaşımlarını kullanıyoruz?
Tek bir yöntemi her çocuğa uygulamıyoruz. Çocuğun gelişim profiline göre aşağıdaki çerçevelerden uygun olanları seçiyor ve birlikte kullanıyoruz. Bu yaklaşımların çoğunda sertifikalı ekip üyemiz bulunuyor.
| Yaklaşım | Veli dilinde ne demek? | Neye odaklanır? |
|---|---|---|
| TEACCH | Yapılandırılmış öğretim; ortamı ve günü çocuğun anlayacağı şekilde düzenlemek | Görsel program, düzenli çalışma alanı, bağımsız çalışma becerisi |
| ABA / ayrık denemeli öğretim | Uygulamalı davranış analizi; beceriyi küçük adımlara bölüp tekrar ve pekiştirmeyle öğretmek | Yeni beceri kazanımı, istenmeyen davranışların işlevini anlamak |
| Sözel davranış (VB) | Dili, çocuğun ne için kullandığına göre öğretmek: istemek, adlandırmak, cevap vermek | İşlevsel iletişim ve dil becerileri |
| DIR/Floortime | Yere inip çocuğun oyununa katılarak ilişki kurmak | Karşılıklı etkileşim, duygusal bağ, oyunu genişletme |
| Zihin kuramı ve sosyal beceri programı | Başkalarının duygu, düşünce ve niyetlerini anlamayı öğretmek | Arkadaşlık, sıra alma, sosyal durumları yorumlama |
| SOBECE programı | Sosyal becerileri yapılandırılmış etkinliklerle çalışmak | Günlük sosyal durumlarda uygun davranış |
| PASS ve yürütücü işlevler programı | Planlama, dikkat ve bilgiyi işleme becerilerini desteklemek | Plan yapma, dikkati sürdürme, esneklik, kendini düzenleme |
Otizmde eğitim programı hangi alanları kapsıyor?
Programın her parçası, ön değerlendirmede gördüğümüz ihtiyaçlara göre şekillenir.
İki temel alan, ayrı hedefler
Sosyal iletişim ve etkileşim ile tekrarlayıcı davranış ve ilgiler BEP'te ayrı hedeflerle yazılır. Böylece her iki alandaki ilerleme ayrı ayrı izlenebilir.
Öncü beceriler
Ortak dikkat (bir nesneye birlikte bakabilmek), karşılıklı taklit ve sembolik oyun (oyuncak telefonla konuşur gibi yapmak) dilin ve sosyal becerinin temelidir. Bu beceriler gözlem, gelişim ölçekleri, veli görüşmesi ve video analiziyle değerlendirilir, programda birlikte çalışılır.
Duyusal profil ve ergoterapi
Çocuğun ses, dokunma, hareket gibi uyaranlara nasıl tepki verdiği ölçekle, gözlemle ve aileden alınan bilgiyle değerlendirilir. Ergoterapi kurum içindeki ergoterapistimizle, eğitim programıyla koordineli yürütülür.
İletişim ve dil
Konuşma, iletişimin tek yolu değildir. Önce çocuğun kendini ifade edebilmesi hedeflenir; dil ve konuşma terapistlerimiz programın bu kısmında ekiple birlikte çalışır.
Kız çocuklarında maskeleme
Bazı çocuklar, özellikle kız çocukları, zorlandıklarını çevrelerini taklit ederek gizleyebilir. Buna maskeleme denir. Bu belirtilere özel dikkat eder, öğretmen ve okul görüşü alır, birden fazla ortamdan bilgi toplarız.
Bireysel ve grup çalışması
Bireysel ve grup çalışmaları çocuğun ihtiyacına göre karma planlanır. RAM raporlu öğrencilerde seans sayısı rapora göre, raporsuz öğrencilerde aileyle birlikte belirlenir.
Çocuğum duyduğunu tekrar ediyor ya da kartla iletişim kuruyor: Bu ne anlama geliyor?
Ekolali, çocuğun duyduğu kelime ya da cümleleri hemen veya bir süre sonra tekrar etmesidir. Örneğin “Su ister misin?” sorusuna “Su ister misin?” diye cevap vermek. Ekolali her zaman anlamsız bir tekrar değildir; bazı çocuklar bu kalıpları istemek, onaylamak ya da sakinleşmek için kullanır.
Ekolaliye yaklaşımımız çocuğa göre değişir. Bazı çocuklarda tekrarın yerine uygun cevabı öğretmeye odaklanırız; bazı çocuklarda ise tekrarlanan kalıbın ne işe yaradığını anlayıp onu işlevsel iletişime, yani gerçekten derdini anlatan bir dile dönüştürmeye çalışırız. Hangi yolun seçileceğine ekip, çocuğun değerlendirmesine bakarak karar verir.
Resimli kartlar ya da tabletler gibi destekleyici ve alternatif iletişim (AAC) yöntemlerini kurumumuzda nadiren kullanıyoruz. Velilerin en çok sorduğu soru “Kart kullanırsa konuşmayı bırakır mı?” sorusudur. Cevabımız net: Bu yöntemler konuşmayı geciktirmez, iletişimi destekler. Kendini ifade edebilen çocuğun öfke nöbetleri azalabilir ve iletişime daha istekli olabilir.
Otizmli çocuğum için evde ne yapabilirim?
Çocuğunuz haftanın büyük bölümünü sizinle geçiriyor. Bu yüzden ailenin süreçte aktif olması çok değerli. Seans dışındaki saatler için ailelere şunları sunuyoruz:
- Ev programı: Seansta çalışılan becerilerin evde günlük rutin içinde nasıl sürdürüleceğini gösteren, ailenize özel plan.
- Veli koçluğu: Uzmanımızla birlikte evde karşılaştığınız zorlukları konuşur, uygulanabilir çözümler üzerinde çalışırız.
- Video ile geri bildirim: İsterseniz evde çocuğunuzla oynarken çektiğiniz kısa videolar üzerinden size somut öneriler veririz.
- Seans sonu bilgilendirme: Her seansın sonunda o gün neye çalışıldığını ve evde neyi deneyebileceğinizi kısaca paylaşırız.
- Okulla iş birliği: Aile onay verirse çocuğunuzun öğretmeniyle iletişime geçer, gerektiğinde okul ziyareti yaparız.
- Rutini koruyun, değişiklikleri önceden anlatın; resimli bir günlük program çocuğunuzun ne olacağını anlamasını kolaylaştırabilir.
Otizm sürecinde karşılaşacağınız terimler ne anlama geliyor?
- Spektrum
- Otizmin her çocukta farklı yoğunlukta ve farklı biçimlerde görüldüğünü anlatan kavram.
- Ön değerlendirme
- Tanı koymadan önce çocuğun gelişim, iletişim ve davranış özelliklerini gözlem ve ölçeklerle inceleme süreci.
- BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı)
- Çocuğa özel yazılan, hedeflerin ve çalışma yönteminin belirlendiği eğitim planı. Kurumumuzda 3 ayda bir güncellenir.
- Ortak dikkat
- Çocuğun bir nesneye ya da olaya başka biriyle birlikte bakması, ilgisini paylaşması.
- Sembolik oyun
- Bir nesneyi başka bir şeymiş gibi kullanarak oynamak; örneğin tahta bloğu araba yapmak.
- Ekolali
- Duyulan kelime ya da cümlelerin hemen veya sonradan tekrar edilmesi.
- AAC (Destekleyici ve alternatif iletişim)
- Resimli kart, işaret ya da cihaz gibi konuşmayı destekleyen veya onun yerine kullanılabilen iletişim yolları.
- Duyusal profil
- Çocuğun ses, ışık, dokunma, hareket gibi uyaranlara nasıl tepki verdiğini gösteren değerlendirme.
- Maskeleme (kamuflaj)
- Çocuğun zorlandığı sosyal durumları çevresini taklit ederek gizlemesi; tanının gecikmesine yol açabilir.
- Ergoterapi
- Çocuğun günlük yaşam becerilerini, duyusal düzenlemesini ve ince-kaba motor becerilerini destekleyen terapi alanı.
Sık sorulan sorular
Otizm mi değil mi, bunu kurumunuzda öğrenebilir miyim?
Otizm tanısını yalnızca hekim koyar. Kurumumuzda ön değerlendirme yaparak çocuğunuzun gelişim ve iletişim özelliklerini inceler, gözlemlerimizi sizinle paylaşırız. Gerekli görürsek sizi hekime yönlendiririz.
Çocuğum konuşacak mı?
Bu soruya kimse önceden kesin bir cevap veremez; her çocuğun gelişim yolu farklıdır. Değerlendirme, çocuğunuzun iletişim becerilerini ve güçlü yönlerini ortaya koyar ve hedefleri buna göre belirleriz. Önceliğimiz, konuşarak ya da başka yollarla çocuğunuzun kendini ifade edebilmesidir.
Otizm eğitimi ne kadar sürer?
Süre çocuğun ihtiyacına, yaşına ve ilerleme hızına göre değişir; önceden belirli bir süre söylemek doğru olmaz. Bireyselleştirilmiş eğitim programı 3 ayda bir güncellenir ve her güncellemede sizinle birlikte ilerlemeyi ve sonraki hedefleri konuşuruz.
Otizm ne zaman geçecek?
Otizm geçen bir hastalık değil, yaşam boyu süren bir gelişim farklılığıdır. Eğitimin amacı çocuğun iletişim, sosyal ve günlük yaşam becerilerini kendi potansiyeli içinde geliştirmesine destek olmaktır. Her çocuğun ilerlemesi kendine özgüdür.
Ücretsiz ön görüşmede ne oluyor?
Uzm. Psk. Burcu Cebeci Gürel ile yaklaşık 1 saat görüşürsünüz. Bu görüşmede çocuğunuzun gelişim öyküsü ayrıntılı olarak alınır ve sonunda size sözlü bir değerlendirme yapılır. Sonraki adım olarak değerlendirme süreci planlanır.
Hangi yöntemi uygulayacağınıza nasıl karar veriyorsunuz?
Ön değerlendirmede çocuğunuzun gelişim profilini, ilgi alanlarını ve ihtiyaçlarını belirleriz. TEACCH, ABA, sözel davranış, DIR/Floortime ve sosyal beceri programları gibi çerçevelerden hangilerinin uygun olduğuna ekip birlikte karar verir. Tek bir yöntemi her çocuğa uygulamayız.
Resimli kart kullanmak konuşmayı geciktirir mi?
Hayır, destekleyici ve alternatif iletişim yöntemleri konuşmayı geciktirmez, iletişimi destekler. Kurumumuzda bu yöntemleri nadiren ve yalnızca çocuğun ihtiyacı olduğunda kullanırız.
Çocuğum sürekli duyduğu cümleleri tekrar ediyor, bu kötü bir şey mi?
Bu duruma ekolali denir ve çoğu zaman çocuğun iletişim kurma çabasının bir parçasıdır. Yaklaşımımız çocuğa göre değişir: bazen uygun cevabı öğretir, bazen tekrarlanan kalıbı işlevsel iletişime dönüştürmeye çalışırız.
Evde ne yapmalıyım?
Ailelere ev programı, veli koçluğu ve video ile geri bildirim sunuyoruz. Her seans sonunda o gün ne çalışıldığını ve evde neyi deneyebileceğinizi kısaca paylaşırız. Ebeveyn eğitimi de programın başında sürecin bir parçasıdır.
Çocuğumun seslere ve dokunmaya aşırı tepkisi var, bununla ilgili destek alabilir miyim?
Evet. Duyusal profil ölçekle, gözlemle ve sizden aldığımız bilgilerle değerlendirilir. Ergoterapi kurum içindeki ergoterapistimizle, çocuğunuzun eğitim programıyla birlikte planlanır.
Kız çocuklarında otizm neden daha geç fark ediliyor olabilir?
Bazı kız çocukları zorlandıkları sosyal durumları çevrelerini taklit ederek gizleyebilir; buna maskeleme denir. Bu yüzden değerlendirmede maskeleme belirtilerine özel dikkat eder, öğretmen görüşü alır ve birden fazla ortamdan bilgi toplarız.
Çocuğum okula başladı, desteği bırakabilir miyiz?
Okula başlamak tek başına desteğin bittiği anlamına gelmez. Programın devam edip etmeyeceğine çocuğunuzun güncel değerlendirmesine göre birlikte karar veririz. Aile onay verirse okulla da iş birliği yaparız.
RAM raporu olmadan otizm eğitimi alabilir miyiz?
Evet. RAM raporlu öğrencilerde seans sayısı rapora göre belirlenir; raporu olmayan öğrencilerde seans sayısını aileyle birlikte planlarız. RAM raporu sürecini de telefonda ya da yüz yüze görüşmede size anlatırız.
Otizm eğitimi hangi yaşlarda veriliyor?
Kurumumuzda 0–3, 3–6, 6–12 yaş ve 12 yaş üstü çocuk ve gençlerle çalışıyoruz. Bireysel ve grup çalışmaları ihtiyaca göre karma planlanır.