İletişim, Bir Kelimeden Çok Daha Fazlasıdır.

01 / KELİMELERİN ÖTESİ

Dil Sadece Konuşmak Değildir.

Bir çocuğun iletişim gelişimini değerlendirirken yalnızca kaç kelime söylediğine bakmak yeterli değildir. Çocuğun çevresindeki insanlarla nasıl ilişki kurduğu, ilgisini nasıl paylaştığı, karşılıklı iletişimi nasıl sürdürdüğü, oyuna nasıl katıldığı ve ihtiyaçlarını nasıl ifade ettiği de iletişimin önemli parçalarıdır.

Dil yalnızca kelimelerden oluşmaz. İletişim; ilişki, ortak dikkat, oyun, duygu paylaşımı ve karşılıklı etkileşim içerisinde gelişir. Bu sayfada dil ve iletişim terapisine bu geniş pencereden bakıyoruz. Çocuğun bir sözcüğü söyleyebilmesi kadar, onu kime yönelttiğini ve hangi amaçla kullandığını da merak ediyoruz. Bir şey istemek, itiraz etmek, yardım çağırmak, merakını paylaşmak ve bir başkasını oyuna davet etmek farklı iletişim amaçlarıdır.

Kelime bilgisi ile iletişimde kullanımı nasıl ayrılır?

Bir örnek düşünelim: Çocuk resim kartında gördüğü topun adını söyleyebilir, fakat top uzağa yuvarlandığında yardım istemekte zorlanabilir. Başka bir çocuk henüz “top” demese de oyuncağı yetişkine getirip birlikte oynamayı başlatabilir. Bunlar aynı becerinin iki eşdeğer göstergesi değildir. İlk örnekte sözcüğün doğal durumda kullanımı, ikinci örnekte var olan iletişim girişiminin dil ile nasıl desteklenebileceği üzerinde durulabilir. Her iki durumda da başlangıç noktası çocuğun yapabildikleridir.

ASHA sosyal iletişimi sözel ve sözel olmayan yollarla sosyal amaçlara ulaşma, bağlama uyum sağlama ve karşılıklı anlam oluşturma üzerinden ele alır. Bu çerçeve, bir çocuğu yalnızca kelime sayısıyla değerlendirmemenin nedenini açıklar. Bakış, beden yönelimi ve konuşma tarzı kişisel ve kültürel farklılıklardan etkilenir; tek bir iletişim biçimini herkes için zorunlu ölçüye dönüştürmek doğru bir başlangıç değildir. [4]

Önce bağlantı kurulur. İletişim bu bağlantının içinde gelişir.

Bu vurgu, konuşma becerilerinin erteleneceği anlamına gelmez. Dil hedefleri etkileşimin içinde yer bulabilir. Örneğin oyuncağın hareketini anlatmak için bir fiil, yeniden başlamak için bir istek, şaşırtıcı bir durum için bir yorum kullanılabilir. Terapist, çocuğun tepkisini ve anlama düzeyini dikkate alarak dil modelini düzenler. Sayfadaki oyun örnekleri bu düşünceyi açıklamak için hazırlanmıştır; belirli bir çocuğun seans kaydı veya herkese uygulanacak ev programı değildir.

02 / YAKLAŞIMIN TEMELİ

DIRFloortime® Nedir?

DIRFloortime®, gelişimi çocuğun bireysel özellikleri ve ilişkileri içinde ele alan DIR modelinin uygulamaya yansımasıdır. Stanley Greenspan ve Serena Wieder’in çalışmalarıyla gelişen bu çerçevede, yalnızca görünen beceriye değil, o becerinin ortaya çıktığı etkileşime de bakılır. ICDL’nin resmi açıklaması gelişimsel, bireysel ve ilişki temelli boyutları birlikte ele alır. [1]

DIR ile Floortime arasındaki fark

DIR, gelişimi anlamaya yardımcı olan modeldir; Floortime bu bakışı ilişki ve oyun içinde uygulamaya taşır. ICDL’nin anlatımında çocuğun ilgisini izlemek ile gelişim için yeni fırsatlar sunmak birlikte düşünülür. Uygulama, yalnızca yerde oturulan bir etkinliğin adı değildir. Ortak oyunun biçimi çocuğa, bağlama ve iletişim ihtiyacına göre değişebilir. [2]

Deniz Yıldızı’nda bu bakış açısı çocuğa göre başka yöntemlerle birlikte kullanılır. Sayfada anlatılan ilişki, oyun ve etkileşim odağı; dil ve konuşma terapisi hizmetimizin içinde değerlendirilen bir yaklaşımdır. Hangi hedefe nasıl çalışılacağı bireysel değerlendirmeyle netleşir. Bir yöntem adını bilmek aileye başlangıç bilgisi sunar; ancak çocuğun günlük yaşamda hangi iletişim fırsatlarına ihtiyaç duyduğunu anlamak planın asıl içeriğini oluşturur.

Uluslararası kaynakları okurken “DIR”, “DIR/Floortime” ve “DIRFloortime” yazımlarıyla karşılaşabilirsiniz. Araştırma başlığındaki yöntem adı, çalışmanın aynı uygulama yoğunluğunu veya aynı mesleki desteği içerdiğini göstermez. Bu yüzden aşağıdaki literatür bölümünde her çalışmanın neyi incelediğini ayrıca belirtiyoruz. Kurumumuzdaki bireysel dil ve iletişim çalışmasını, araştırmalarda anlatılan bütün programlarla eşdeğer göstermiyoruz.

03 / ÖNCE BAĞ KURMAK

İletişimin Başladığı Yer: İlişki

DIRFloortime® bakış açısında yetişkin çocuğun dünyasına dışarıdan yön vermek yerine önce onu gözlemler; ilgisini, oyununu ve iletişim girişimlerini takip eder. Çocuğun ilgisi, yeni bir iletişim fırsatının başlangıç noktası olabilir. Bu yaklaşımda yetişkinin katılımı, çocuğun verdiği karşılığa göre biçimlenir. [2]

Gözlemek, çocuğun neyi paylaştığını fark etmektir

Örnek olarak aynı arabayı bir rampadan tekrar tekrar kaydıran bir çocuk düşünelim. Yetişkin önce arabanın hangi hareketinin ilgi çektiğini anlamaya çalışabilir: hızlanması mı, aşağı düştüğünde çıkan ses mi, yeniden yukarı taşınması mı? Bu ayrım önemlidir; yetişkinin oyuna ekleyeceği şey, çocuğun ilgisini destekleyebilir veya o anki deneyimi kesintiye uğratabilir. Çocuğun neye yöneldiğini görmek, yetişkinin kendi oyun fikrine hemen geçmesini yavaşlatır.

İlk katılım küçük olabilir. Yetişkin, çocuğun yaptığı hareketi kendi arabasıyla benzer biçimde deneyebilir; sonra çocuğun buna karşılık verip vermediğine bakabilir. Çocuk ikinci arabayı iterse, yetişkin için ortak bir oyun önerisi doğmuş olur. Çocuk uzaklaşırsa bu da değerlidir: katılımın biçimi, mesafe veya ortam yeniden düşünülebilir. Burada başarıyı her girişime yanıt almak olarak tarif etmiyoruz; karşılığın ne söylediğini anlayabilmeyi önemsiyoruz.

Güvenli ilişki içinde çocuğun seçimi

Çocuğun oyunu bırakma, başka bir materyale yönelme veya istemediğini belirtme hakkı etkileşimde yer bulmalıdır. Yetişkinin hedefi, iletişim kurabilmek için mutlaka belirli bir davranışı yaptırmak olduğunda, çocuğun asıl mesajı gözden kaçabilir. Örnek bir oyunda çocuğun arabayı kenara koyması “bitti” mesajı olabilir. Bu mesajı fark etmek, sonraki etkinliğin birlikte seçilmesine alan açar. Böylece iletişim yalnızca istenen şeyi elde etmenin yolu olarak kalmaz.

Aile görüşmesinde bu tür örnekler üzerinde konuşmak, “Hiç iletişim kurmuyor” gibi geniş bir endişeyi daha somut sorulara dönüştürmeye yardımcı olabilir. Çocuk hangi kişiyle daha kolay paylaşım yapıyor? Hangi oyunda yetişkinin katılımına açık görünüyor? Hangi durumda mola istiyor? Deniz Yıldızı’nda aileden gelen bu gözlemler, seans içinde gördüklerimizle birlikte ele alınır. Amaç evde sürekli kayıt tutmak veya aileyi sınamak değil, çocuğun farklı ortamlardaki deneyimini daha iyi anlamaktır.

04 / DİLİN İŞLEVİ

Floortime Bakış Açısı Dil Terapisine Ne Katar?

Amaç yalnızca bir kelimeyi söyletebilmek değil, çocuğun o kelimeyi neden ve nasıl kullandığını da görebilmektir. Deniz Yıldızı’nda ortak dikkat, iletişim başlatma ve sürdürme, oyun, sözel olmayan iletişim ve duyusal özellikler bu bakış açısıyla ele aldığımız alanlardır. Hedefler çocuğun günlük yaşamında anlam taşıyacak biçimde planlanır.

İletişimi başlatmak: sadece soruya yanıt vermek değil

Bir çocuk yetişkinin sorduğu sorulara cevap verebilir, ama kendi merakını paylaşmak için konuşmayı başlatmakta zorlanabilir. Örnek bir oyuncak mutfak oyununda sürekli “Bu ne?” diye sormak, yetişkinin bütün sıraları belirlemesine yol açabilir. Bunun yerine yetişkin yaptığı işle ilgili kısa bir yorum bırakıp çocuğa katılma alanı açabilir. Çocuğun bir nesne göstermesi, ses çıkarması, bir hareket eklemesi veya kelime kullanması farklı başlangıç biçimleri olarak düşünülebilir.

İletişimi sürdürmek: karşılığın ardından yeni bir karşılık

Bir isteğin anlaşılması iletişimin sonu olmak zorunda değildir. Çocuk bir oyuncağı istediğinde, onu aldıktan sonra nasıl kullanacağını paylaşabilir, yetişkine rol verebilir veya bir sorun olduğunda yardım isteyebilir. Terapide bu tür devam yolları çocuğun hazır olduğu düzeyde ele alınır. Bir çocuğa uygun olan uzun bir konuşma, başka bir çocuk için fazla karmaşık olabilir. Yetişkinin kendi sözünü kısaltması ve yanıt için alan bırakması bu nedenle düşünülebilecek düzenlemelerdendir.

Sözel olmayan iletişim ile konuşmayı birlikte görmek

Bir jesti anlamak ve ona karşılık vermek, çocuğun iletmek istediği anlamı ciddiye almaktır. Örnek olarak kapağı açılmayan bir kutuyu yetişkine uzatan çocuk, henüz kelime kullanmasa da yardım isteyebilir. Yetişkin bu durumda yardım ederken “Açalım” gibi kısa bir dil modeli sunabilir. Çocuktan önce aynı sözcüğü söylemesini beklemek her durumda gerekli değildir. Nasıl bir karşılığın uygun olacağı, çocuğun iletişim repertuvarı ve o anki ihtiyacıyla birlikte değerlendirilir.

İşlevsel dil kullanımı, sözcüklerin gerçek bir paylaşımda işe yaramasıdır. “Büyük” sözcüğü yalnızca kartlarda eşleme yaparken değil, oyundaki hangi köprünün arabayı taşıyacağını konuşurken de anlam kazanabilir. “Daha” bir tekrar isteğine, “olmadı” bir sorunun paylaşılmasına, “sen” bir rol dağılımına katılabilir. Bunlar örnek iletişim amaçlarıdır; her çocuğa aynı kelimelerle başlanacağı veya aynı sırayla ilerlenmesi gerektiği anlamına gelmez.

05 / ORTAK BİR BAŞLANGIÇ

Onun Dünyasına Gir, İletişimi Oradan Başlat.

Çocuğun sevdiği bir oyuncak, tekrar tekrar yaptığı bir hareket veya dikkatini verdiği küçük bir ayrıntı; yetişkin için etkileşime katılmanın bir yolu olabilir. Amaç çocuğun ilgisini değiştirmek değil, o ilginin içerisinde karşılıklı iletişim fırsatları oluşturmaktır.

Dil, anlamlı bir iletişim ihtiyacının içerisinde daha işlevsel hale gelir.

Oyunun yönünü birlikte keşfetmek

Bir çocuk oyuncakları renge göre yan yana dizmeyi seviyor olabilir. Bu örnekte yetişkinin hemen bir hikâye başlatması, çocuğun sürdürmek istediği düzeni bozabilir. Önce çocuğun kurduğu örüntüyü fark edip yakındaki bir parçayla oyuna katılmak düşünülebilir. Çocuk parçanın nereye konacağını gösterirse bir paylaşım başlamış olur. Ardından “Buraya mı?” gibi bir karşılık, çocuğun işaretini sözel bir bağlama taşıyabilir. Örneğin amacı, dizme davranışını her çocuk için belirli bir anlama bağlamak değildir.

Bir başka örnekte ilgi nesnenin kendisinden çok sesinde olabilir. Yetişkin aynı sesi tekrarlamak yerine önce çocuğun buna nasıl tepki verdiğini gözlemleyebilir. Çocuk sesi yeniden duymak için bir hareket yapıyor mu, materyali uzatıyor mu, durmasını mı istiyor? Aynı nesne içinde farklı iletişim amaçları bulunabilir. Oyuncağı “eğitici” yapan yalnızca ürünün üzerinde yazan özellikler değil, etkileşimde hangi anlamın paylaşıldığıdır.

Çocuğun ilgisini izlemek ile her şeyi serbest bırakmak

İlgiyi takip etmek, yetişkinin katkısının ortadan kalkması değildir. Yetişkin güvenli ortamı sağlar, oyunu anlaşılır kılar ve çocuğun katılabileceği yeni yollar önerir. Bir etkinliğin bitmesi gerektiğinde de çocuğun tepkisini fark ederek geçişe eşlik edebilir. Örneğin oyuncakları kaldırmadan önce bitişi haber vermek, son seçimi birlikte yapmak veya sonraki etkinliği göstermek, aileyle konuşulabilecek seçeneklerdir. Hangisinin işe yaradığı çocuğun verdiği karşılıkla anlaşılır.

Bu sayfadaki “İlgi → Etkileşim → İletişim → Dil” akışı bir anlatım kolaylığıdır. Gerçek bir oyunda bunlar sık sık birbirine geri döner. Bir sözcük yeni bir ilgi uyandırabilir; bir anlaşmazlık yeni bir iletişim girişimi başlatabilir. Çocuk yorulduğunda ise hedefleri artırmak yerine oyunun temposunu düşürmek gerekebilir. Terapide önemli olan, akıştaki bir sonraki basamağı tamamlamak değil, mevcut etkileşimin çocuk için anlamını korumaktır.

06 / BİRBİRİNE BAĞLI ALANLAR

Çocuğu Bütün Olarak Görmek

Deniz Yıldızı’nda çocuğun iletişimine bakarken ilişki, ilgi, etkileşim ve dili birlikte düşünürüz. Aynı çocuğun farklı zamanlarda farklı desteklere ihtiyaç duyabileceğini göz önünde tutarız. Oyun sırasında ortaya çıkan becerinin hangi ortamda, hangi kişiyle ve nasıl bir yardım ile görüldüğü, planın önemli bir parçasıdır.

İlişki

Çocukla güvenli ve anlamlı bir etkileşim alanı oluşturmak.

İlgi

Çocuğun ilgilerini iletişime açılan bir kapı olarak görmek.

Etkileşim

Karşılıklı iletişim döngülerini desteklemek.

Dil

Ortaya çıkan etkileşimin içerisinde sözel ve sözel olmayan iletişim becerilerini geliştirmek.

Aynı hedef, farklı başlangıçlar

Örneğin yardım isteme hedefi iki çocuk için aynı ifadeyle yazılmış olabilir. Bir çocuk kutuyu yetişkine getirebilir ama ne istediğini anlatmakta zorlanabilir. Diğeri kutuya yönelse de yetişkini etkileşime katmakta güçlük yaşayabilir. İlk çocuk için mevcut girişimi daha anlaşılır hale getirmek, ikinci çocuk için paylaşılabilir bir başlangıç oluşturmak öncelikli olabilir. Bu nedenle aynı hedef başlığı, aynı materyal veya aynı yetişkin cümlesi anlamına gelmez.

Çocuğun iletişimi, yalnızca zorlandığı anlar üzerinden anlatıldığında güçlü yanları görünmez olabilir. Kendi oyununu uzun süre sürdürebilmesi, bir düzeni fark etmesi veya sevdiği bir etkinliğin tekrarını istemesi de başlangıç bilgisi sağlar. Terapist bu güçlü yanları günlük iletişimle nasıl buluşturabileceğini düşünür. Ailenin “Bunu evde yapıyor” demesi de değerlidir; seans ile ev arasındaki farkı araştırmak, beceriyi tek bir ortamla sınırlı değerlendirmemeyi sağlar.

Bu bakış, bütün gelişim alanlarının aynı uzmanlık altında ele alınacağı iddiasını taşımaz. Sayfanın odağı dil, oyun ve iletişimdir. Çocuğun duyusal özelliklerinin oyuna katılımı nasıl etkilediğini gözlemlemek ile ayrı bir alanda ayrıntılı çalışma yürütmek farklı konulardır. Aileyle konuşulan ihtiyaçlar, kurumun ilgili hizmetleri ve çocuğun mevcut destekleriyle birlikte değerlendirilir; yalnızca bir yaklaşım adına dayanarak kapsam genişletilmez.

07 / İLETİŞİM ÇEMBERLERİ

Bir Bakışla Başlayan İletişim

Bazen iletişim bir kelimeyle değil; bir bakış, hareket, jest veya gülümsemeyle başlar. Bu küçük karşılıklı etkileşimler zaman içerisinde daha karmaşık iletişim ve dil becerileri için zemin oluşturabilir. İletişim çemberleri, İngilizce kaynaklarda circles of communication olarak anılır; çocuğun girişimiyle yetişkinin karşılığının birbirine bağlanmasını anlatır. [11]

Bu örnekte neyi gözlemliyoruz?

Uzanma hareketinin ardından yetişkin oyuncağa ve çocuğun ilgisine yönelir. Çocuk yetişkinin katılımını fark ettiğinde bir karşılık verebilir: oyuncağı ona uzatabilir, hareketi tekrarlayabilir, ses çıkarabilir veya kısa bir bakış paylaşabilir. Her karşılık aynı görünmek zorunda değildir. Şemada bakışın yer alması, çocuğun mutlaka göz teması kurmasının bekleneceği anlamına gelmez. Örneğin oyuncağı yetişkine doğru hareket ettirmek de paylaşımın bir parçası olabilir.

Yetişkinin yanıtı, çocuğun mesajıyla ilişkili olduğunda çemberi sürdürme olanağı doğar. Çocuk arabayı yuvarladığında yetişkin arabayı geri gönderebilir; çocuk bir parçayı gösterdiğinde yetişkin birlikte bakıp kısa bir yorum yapabilir. Sonra çocuğun yeni karşılığına yer bırakılır. Bu örneği bir soru listesine çevirmek, doğal sırayı değiştirebilir. Hedef arka arkaya yetişkin yönergeleri vermek değil, çocuğun da akışta etkili olabilmesidir.

Bir çemberin bitmesi de bilgi verir

Çocuk karşılık vermediğinde yetişkin aynı çağrıyı daha yüksek sesle yinelemek zorunda değildir. Çocuk oyunun başka bir yönüyle ilgileniyor, yorulmuş veya daha az uyaran istiyor olabilir. Bu olasılıkların hangisinin geçerli olduğu gözlemle ve aile bilgisiyle anlaşılmaya çalışılır. Girişimin bir süre durması, çocuğun başaramadığı bir sınav gibi ele alınmaz. Oyunu daha anlaşılır hale getirmek ya da mola vermek de etkileşime duyarlı bir karşılık olabilir.

Çember sayısını artırmak bazı çalışmaların ilgilendiği bir konu olsa da, bu sayfada aileye tamamlanacak günlük bir sayı vermiyoruz. Karşılıklılığın niteliği de önemlidir: Çocuk bir şey söyleyebiliyor mu, seçimi anlaşılıyor mu, istemediğini belirtebiliyor mu? Bir oyunun uzun sürmesi tek başına bu soruları yanıtlamaz. Çocuğun katılımı ile yetişkinin yönlendirmesi arasındaki ilişkiyi görmek, seansın hangi yönünün destekleyici olduğunu anlamaya yardımcı olur.

08 / İHTİYAÇTAN BAŞLAYAN PLAN

Bu Yaklaşım Hangi Çocuklar İçin Düşünülebilir?

İletişim, oyun ve sosyal etkileşim alanlarında desteğe ihtiyaç duyan çocuklar için, bireysel değerlendirme sonucunda uygun yaklaşımlar planlanabilir. Aşağıdaki sekiz alan bir uygunluk testi değildir; ailelerin yaşadıkları güçlüğü daha somut anlatmasına yardımcı olan ihtiyaç başlıklarıdır. Birden fazlası aynı çocuk için gündeme gelebilir.

Her çocuğun gelişimsel profili ve ihtiyaçları farklıdır. Terapi yaklaşımı bireysel değerlendirme doğrultusunda planlanmalıdır.

Yaş sınırı var mı?

Kurumumuzdaki bu bakış açısı için belirli bir yaş sınırı yoktur. Bununla birlikte yaş, kullanılan materyalin, dilin ve hedeflerin seçiminde önem taşır. Küçük bir çocuğun karşılıklı oyuncak oyunu ile daha büyük bir çocuğun ortak plan yapması aynı biçimde ele alınmaz. Yaştan bağımsız tek bir oyun paketi sunmak yerine, çocuğun ilgi ve iletişim ihtiyacıyla uyumlu bir çalışma düşünülür.

Erken dönemde oyun ve iletişim fırsatlarını incelemek isteyen aileler erken çocukluk ve gelişim desteği sayfamıza da bakabilir. Otizm bağlamındaki destekler için otizm hizmetimiz daha geniş bilgi sunar. Bu sayfalar, her çocuk için aynı programın önerildiği anlamına gelmez; aileye kurumun çalışma alanlarını birlikte görme olanağı verir.

09 / SEANSIN İÇİNDE

Dil ve iletişim seansı nasıl planlanır?

Seansın düzeni ve sıklığı çocuğa göre değişir. İlk değerlendirmede ortak dikkat, iletişimi başlatma ve sürdürme, oyun becerileri, sözel olmayan iletişim ve duyusal özellikler üzerinde durulur. Aileden alınan günlük yaşam bilgisi bu gözleme eşlik eder. Aşağıdaki akış, görüşmeyi somutlaştıran bir örnektir; sabit süreli bir seans protokolü değildir.

1. Karşılaşma ve uyum

   Çocuğun o gün nasıl katıldığına, hangi materyale yöneldiğine ve ortamla ilişkisine bakılır. Önceki seansın aynısını istemesi veya yeni bir şeye yönelmesi plan için bilgi sağlayabilir.

2. Paylaşılan oyunu bulma

   Çocuğun ilgisine uygun bir etkileşim kurulur. Yetişkinin yaklaşma biçimi, kullandığı dil ve oyuna eklediği katkı çocuğun karşılığına göre düzenlenir.

3. İletişim hedefini oyuna taşıma

   Başlatma, sürdürme, isteme, paylaşma veya yardım arama gibi bireysel hedefler üzerinde çalışılabilir. Bu sırada çocuğun farklı iletişim yolları dikkate alınır.

4. Değişimi gözlemleme

   Çocuğun hangi destekle katıldığı, nerede zorlandığı ve hangi katkıyı kendiliğinden yaptığı izlenir. Gerektiğinde etkinliğin biçimi veya güçlüğü değiştirilir.

5. Aileyle paylaşma

   Seans sonunda sözlü bilgi verilir. Aileyle birlikte örnek uygulama yapılabilir; günlük yaşamdaki sorular aile görüşmesinde ele alınabilir.

Oyun sırasında hedef nasıl görünür?

Temsili bir blok oyununda hedef “köprü yapmak” olmayabilir. Köprü, yardım isteme veya ortak plan oluşturma için bir bağlam sunabilir. Çocuk parçayı yetişkine veriyorsa bu girişimin ne amaçla yapıldığına bakılır. Birlikte yerleştirmek mi istiyor, parçayı kaldırmasını mı bekliyor, başka bir blok mu arıyor? Yetişkinin hemen kendi planını uygulaması yerine bu mesajı anlamaya çalışması, aynı materyalden farklı bir iletişim deneyimi çıkarabilir.

Daha fazla sözel dil kullanan bir çocukla aynı oyun, karşısındakine yeterli bilgi verme üzerine kurulabilir. “Onu koy” ifadesi dinleyici için belirsiz kaldığında, hangi parçanın nereye konacağı birlikte açıklığa kavuşturulabilir. Burada amaç çocuğun cümlesini sürekli düzeltmek değil, anlaşılmak için hangi bilginin gerektiğini deneyimlemesine alan açmaktır. Daha az sözel dil kullanan bir çocukta ise jest, nesne gösterme veya uygun başka iletişim yolları ön planda olabilir.

Örnek akışta plan ne zaman değişebilir?

Blok köprü örneğinde çocuk yetişkinin eklediği parçaları sürekli kaldırıyorsa, önce köprüyü nasıl kurmak istediği anlaşılmaya çalışılabilir. Yetişkin kendi önerisini azaltıp çocuğun seçtiği parçayı uzatır; çocuk parçayı kabul eder, yerini gösterir veya başka parçaya yönelir. Böylece gözlem, oyuna katılım ve hedef üzerinde çalışma ayrı görevler olmaktan çıkıp aynı paylaşımın içinde ilerler.

Çocuk oyunu bırakırsa aynı hedef başka bir materyalle sürdürülebilir ya da mola gündeme gelebilir. Aileye aktarılabilecek ayrıntı yalnızca “blok oynadık” değildir: hangi katkının karşılık bulduğu, çocuğun neyi kendisi başlattığı ve hangi noktada desteğe ihtiyaç duyduğu anlatılabilir. Bu senaryo açıklayıcı bir örnektir; gerçekleşmiş bir seansın kaydı değildir.

Bir sonraki karşılaşmada aynı oyuncağın seçilmesi zorunlu değildir. Örneğin köprü oyununda ortaya çıkan yardım isteme, başka gün kutu açarken görülebilir. Terapist için karşılaştırılabilecek konu, çocuğun aynı malzemeyi kullanıp kullanmadığından çok mesajını nasıl ilettiği ve yetişkinin desteğinin nasıl değiştiğidir. Aile de evde başka bir nesneyle benzer bir girişim gördüyse bunu paylaşabilir. Böylece seans akışı ile günlük yaşam arasında somut bir bağlantı kurulabilir.

Seans sıklığı ve süre hakkında nasıl bilgi alınır?

Her çocuk için geçerli haftalık seans sayısı veya tamamlanma süresi vermiyoruz. Ailenin başvuru nedeni, çocuğun ihtiyaçları ve mevcut destekleri görüşmede birlikte ele alınır. Seans düzeni, çocuğun katılımı ve çalışma hedefleriyle ilişkilendirilerek konuşulur. İlerleme yalnızca takvim üzerinden değerlendirilmez; günlük yaşamda hangi becerinin nasıl kullanılabildiğine de bakılır. Randevu ve süreç bilgisi için sayfadaki “Görüşme Planla” bağlantısı kurumun WhatsApp hattına açılır.

10 / AİLEYLE BİRLİKTE

Terapi Odasından Günlük Yaşama

İletişim yalnızca terapi seansında gerçekleşmez. Çocukların en anlamlı iletişim deneyimleri çoğu zaman günlük yaşamın içerisinde ortaya çıkar. Bu nedenle ailelerle iş birliği, çocuğun iletişim fırsatlarının doğal ortamlarda da desteklenmesine yardımcı olur. Ailenin günlük düzeni, tercihleri ve uygulanabilir bulduğu yollar bu iş birliğinde önemlidir.

Aile sürecin gözlemcisi değil, çocuğun günlük yaşamındaki en değerli iletişim partnerlerinden biridir.

Bu cümle, aileden her an bir etkinlik yürütmesini beklediğimiz anlamına gelmez. Birlikte dinlenmek, çocuğun seçimine eşlik etmek ve sıradan bir günlük paylaşım da ilişkinin içindedir. Evdeki bütün zamanın çalışma saatine dönüşmesi hedeflenmez. Görüşmelerde, ailenin zaten yaptığı şeylerin içinde küçük ve anlaşılır fırsatlar bulmak üzerinde durulabilir. Uygulaması zor bir öneri, aileyi daha fazla çaba göstermeye çağırmak yerine yeniden düşünülmelidir.

Aileye aktarımın üç yolu nasıl birbirini tamamlar?

Seans sonunda sözlü paylaşım: Örnek bir konuşmada “Bugün oyuncağı uzatıp yardım istedi; kısa bir karşılık verdiğimizde yeniden bize yöneldi” denebilir. Ardından aile, aynı hareketin evde hangi durumda görüldüğünü anlatabilir. Böylece yalnızca etkinliğin adı değil, çocuğun iletişim girişimi ve ona verilen karşılık paylaşılır.

Birlikte örnek uygulama: Aile ve terapist aynı materyalle kısa bir etkileşimi deneyebilir. Örneğin aile oyuna katıldığında çocuk başka parçaya yönelirse, yetişkinin kendi sırasını nasıl değiştirebileceği birlikte görülebilir. Açıklamada anlaşılır görünen bir önerinin gerçek oyunda nasıl uyarlanacağı konuşulur; aileden gösterilen örneği ezberleyerek tekrarlaması beklenmez.

Aile görüşmesi: “Bu oyun evde kardeşi de katılınca değişiyor” gibi daha geniş bir konu ele alınabilir. Sıra paylaşımı, çocuğun mesajının anlaşılması ve ailenin günlük düzeni birlikte düşünülür. Seans sonundaki kısa bilgi, burada farklı ortamların karşılaştırılmasına dönüşebilir. Üç yolun her görüşmede aynı sırayla uygulanması gerektiği anlamı çıkarılmamalıdır; bunlar kurumumuzda kullanılan aktarım biçimleridir.

Evdeki bir oyun: yetişkinin sırasını görünür kılmak

Temsili bir top oyununda çocuk topu yuvarlar, yetişkin geri yollar. Çocuk topu her aldığında oyunu sürdürüyorsa karşılıklı bir düzen vardır. Yetişkin, araya kısa bir yorum ekleyebilir veya çocuğun nasıl devam etmek istediğini gözlemleyebilir. Çocuk topu kenara koyarsa durma mesajı dikkate alınır. Buradaki öneri topu erişilmez tutarak bir kelime beklemek değil, oyundaki doğal karşılıkları anlamaktır. Uygun biçim çocuğun iletişim yollarına göre değişir.

Yemekte: doğal seçimleri fark etmek

Günlük yemekte çocuk bardağını uzatabilir, bir yiyeceğe işaret edebilir veya istemediği şeyi uzaklaştırabilir. Bu davranışların anlamını aile çoğu zaman bilir. Birlikte konuşulabilecek konu, bu mesajlara nasıl karşılık verildiği ve çocuğun kendini daha anlaşılır ifade etmesinin nasıl desteklenebileceğidir. Yemek, sözcük söyleme koşuluna bağlanmaz. Çocuğun temel ihtiyacını karşılamak ile doğal iletişimine dil modeli sunmak bir arada düşünülebilir.

Parkta: paylaşılacak bir olaya eşlik etmek

Çocuk hareket eden bir nesneye, yaprağın sesine veya başka bir oyuna ilgi duyabilir. Yetişkin aynı olaya yönelip kısa bir yorumla katılabilir. Çocuğun bakışını, işaretini veya sesini fark etmek, birlikte yaşanan deneyimi konuşmaya açabilir. Her fırsatta soru sormak gerekmez. Bazen “Yaprak uçtu” gibi bir yorumun ardından beklemek, çocuğun kendi karşılığını eklemesine alan bırakır. Bu örnekler aileye görev listesi olarak değil, görüşmede uyarlanabilecek seçenekler olarak sunulur.

Günlük rutinlerde değişimi paylaşmak

Çocuğun seanstaki bir iletişim yolunu evde farklı biçimde kullanması değerli bir gözlem olabilir. Aile bunu hatırladığı tek bir örnek üzerinden anlatabilir: “Dün kutuyu ilk kez bana getirdi” veya “Oyunu bitirmek istediğini gösterdi.” Her anı saymak, video çekmek ya da karşılaştırma tablosu doldurmak zorunlu değildir. Ailenin doğal gözlemi, terapistle konuşulduğunda hedeflerin günlük yaşamda ne anlama geldiğini daha görünür hale getirir.

11 / ORTAK DİKKAT VE OYUN

Ortak dikkat ve sembolik oyun dil gelişimiyle nasıl ilişkilidir?

Ortak dikkat, İngilizce joint attention, bir nesneye veya olaya yönelik ilginin başka biriyle paylaşılmasıdır. Sembolik oyun, symbolic play, bir nesneye ya da eyleme temsilî anlam vermeyi içerir. Bu alanları hedefleyen araştırmalar, dil gelişimiyle bağlantılarını incelemiştir; bu araştırmaların hepsi DIRFloortime® çalışması değildir. [9]

Aynı oyuncağa bakmak ile ilgiyi paylaşmak

İki kişi aynı nesneye bakıyor olabilir, fakat aralarında paylaşım bulunmayabilir. Temsili bir örnekte çocuk dönen bir topu izlerken yetişkin de topa bakar. Çocuk bir hareketle yetişkini davet ettiğinde veya yetişkinin yorumuna karşılık verdiğinde, ortak anlam daha görünür hale gelir. Değerlendirmede yalnızca nesneye yönelme değil, etkileşim ortağının bu deneyimde nasıl yer aldığı da düşünülür. Bakışın biçimi, çocuğun iletişim yollarından yalnızca biridir.

İletişimde başkasının davetine yanıt vermek ile kendi ilgisini paylaşmak ayrı sorular doğurur. Çocuk yetişkinin gösterdiği yere bakabilir, ama kendi gördüğü bir şeyi göstermek için yetişkine yönelmeyebilir. Ya da kendi seçtiği materyali sık sık paylaşırken yetişkinin farklı önerilerine katılmakta zorlanabilir. Bu farkı konuşmak, genel bir “dikkat sorunu” ifadesinden daha açıklayıcı olabilir. Ailenin örnekleri, hangi paylaşımın hangi ortamda ortaya çıktığını anlamaya yardımcı olur.

Sembolik oyun neye benzeyebilir?

Boş bir fincanı içecek varmış gibi kullanmak, bir bloğu telefon yerine koymak veya oyuncak bir hayvana yer hazırlamak temsilî oyuna örnek olabilir. Bu örnekler bir yaş kontrol listesi olarak sunulmaz. Bir çocuğun oyunda hangi anlamları kullandığı, bunları başkasıyla paylaşıp paylaşmadığı ve yeni bir öneriyi nasıl ele aldığı değerlendirilir. Nesnenin “doğru” oyuncak olması zorunlu değildir; önemli olan oyunda ona verilen anlamdır.

Daha ileri bir örnekte çocuk, oyuncak hayvanın evinin yağmur aldığını söyleyip yeni bir çatı yapmayı önerebilir. Böyle bir oyun, sorunu açıklama, seçenek üretme ve başka birinin fikrini dikkate alma için bağlam oluşturabilir. Terapist çocuğun düzeyine uygun dil modelleriyle katılabilir. Daha başlangıç düzeyindeki bir oyunda ise aynı karmaşıklık beklenmez; bir nesneyi karşılıklı kullanmak veya kısa bir eylemi paylaşmak yeterli başlangıç olabilir.

Araştırma ne söylüyor?

Kasari ve arkadaşlarının 2008 tarihli randomize çalışmasında ortak dikkat ve sembolik oyun müdahaleleri incelenmiş, izlemde ifade edici dil açısından kontrol grubuna göre daha fazla kazanım bildirilmiştir. Çalışma, belirli yaş ve özelliklerdeki çocuklarla yürütülmüştür. Bulgular ortak dikkat ve oyunun önemini destekleyen bir bağlam sunar; doğrudan her ilişki temelli yaklaşımın aynı sonuçları sağlayacağını göstermez. [9]

12 / GELİŞİMİ ANLAMAK

İşlevsel duygusal gelişim kapasiteleri ne demektir?

İşlevsel Duygusal Gelişim Kapasiteleri, İngilizce Functional Emotional Developmental Capacities veya FEDCs, DIR çerçevesinde gelişimi anlamak için kullanılan kavramlardır. ICDL temel altı kapasiteyi düzenlenme, ilişki, karşılıklı iletişim, ortak problem çözme, semboller ve düşünceler arasında bağ kurma eksenlerinde açıklar. Bunlar bu sayfada bir ev değerlendirme puanı olarak kullanılmaz. [3]

1. Düzenlenme ve dünyaya ilgiÇevreyle ilişki kurmaya elverişli bir durumda bulunma.
2. Bağ kurma ve ilişkiBir başkasıyla paylaşıma katılma.
3. Amaçlı, karşılıklı iletişimGirişim ve karşılığı birbirine bağlama.
4. Karmaşık iletişim ve ortak problem çözmeBirden fazla karşılıkla birlikte çözüm arama.
5. Semboller ve duygusal fikirlerOyunda ve iletişimde temsilî anlamlar kullanma.
6. Mantıksal düşünme ve fikirler arasında bağDüşünceleri nedenler ve ilişkilerle birleştirme.

Bu kavramlar bir aile için nasıl anlaşılır hale gelir?

Terimlerin uzun olması, konuşmanın mutlaka teknik olması gerektiği anlamına gelmez. Bir görüşmede “Ortak problem çözme” yerine oyundaki somut bir durum konuşulabilir: Çocuk arabası köprüden geçemediğinde ne yapıyor? Yetişkini çağırıyor mu, başka parça deniyor mu, sorunu bir hareketle mi gösteriyor? Bu örnekte dikkat, çocuğun bir test maddesini tamamlamasında değil, sorunu paylaşma ve çözüm arama biçimindedir. Teknik kavram günlük bir gözlemle açıklanmış olur.

Benzer biçimde, ilişkiye katılmak yalnızca yetişkinin yanında bulunmak olarak düşünülmemelidir. Temsili bir oyunda çocuk yetişkinin eklediği sesi fark edip kendi sesini ekleyebilir. Başka bir oyunda yetişkinin hareketini değiştirerek yön verebilir. Bu küçük katkılar, çocuğun etkileşimde nasıl yer aldığını konuşmak için kullanılabilir. Çocuğun bütün özelliklerini tek bir kapasite adı altında özetlemek yerine, farklı durumlarda neler yaptığına bakmak daha açıklayıcıdır.

Gelişimsel profil neden bir merdiven gibi okunmamalı?

Bir çocuk sevdiği kişi ve oyunla daha karmaşık paylaşım kurarken, kalabalık bir ortamda daha kısa karşılıklar verebilir. Bu değişkenlik, tek bir gözlemin bütün günlük yaşamı temsil etmediğini hatırlatır. Değerlendirmede hangi desteğin katılımı kolaylaştırdığı, hangi durumda çocuğun zorlandığı ve farklı ortamlarda nelerin değiştiği birlikte ele alınır. Ailenin kendi çocuğunu başka çocukların seans görüntüleriyle karşılaştırması yerine, bireysel hedefleri anlaması daha yararlı bir konuşma zemini sağlar.

Bu bölümdeki kavramlar, sayfanın başındaki gelişimsel boyutun dilini açıklamak içindir. Kurumumuzun belirli bir FEDC ölçüm aracını veya puanlama sistemini kullandığına ilişkin bir iddia içermez. Hangi değerlendirme yönteminin seçileceği, çocuğun başvuru nedeni ve ihtiyaçları üzerinden görüşülür. Aile için anlamlı olan, teknik adın yanında “Bu gözlem çocuğumun günlük iletişiminde neyi açıklıyor?” sorusunun anlaşılır bir karşılığını bulabilmektir.

13 / ORTAM VE KATILIM

Duyusal ve bireysel özellikler iletişimde nasıl dikkate alınır?

İletişim, içinde gerçekleştiği ortamdan ayrı düşünülmez. Deniz Yıldızı’ndaki değerlendirmede çocuğun duyusal özellikleri de ele alınır. Bir sesin, hareketin, mesafenin veya materyalin etkileşime katılımı nasıl etkilediği gözlenir. Amaç bütün çocuklara aynı ortamı sunmak değil, çocuğun iletişimini anlayabileceğimiz koşulları birlikte araştırmaktır.

Materyal seçimi bir alışveriş listesi değildir

Örnek bir oyunda çok sayıda oyuncak aynı anda görünür olduğunda çocuk hızlıca materyal değiştirebilir. Başka bir çocuk için ise daha fazla seçenek, ilgisini göstermenin yolu olabilir. Bu nedenle “Az oyuncak her zaman daha iyidir” gibi tek bir kural kurmuyoruz. Terapist hangi düzenin o çocukta nasıl bir katılım oluşturduğuna bakar. Aileye pahalı veya özel bir oyuncak alma zorunluluğu yüklemeden, eldeki materyallerin nasıl kullanılabileceği konuşulabilir.

Bloklar, toplar, kutular, araçlar ve basit oyun materyalleri farklı iletişim amaçları için kullanılabilir. Bir kutu açma isteği, parçaları paylaşma, birlikte taşıma veya oyunu bitirme gibi durumlara bağlam olabilir. Aynı materyalin her seansta aynı hedefle kullanılması gerekmez. Malzemenin güvenliği ve çocuğun kullanım biçimi de dikkate alınır. Sayfadaki çizimler belirli bir ürünün önerisi veya kurumun oyuncak envanteri değildir.

Yetişkinin katkısının büyüklüğü

Çocuk bir oyuna katılırken yetişkin uzun cümlelerle anlatıyor, art arda soru soruyor veya hareketleri çok hızlı değiştiriyorsa, etkileşimin hangi parçasının zor geldiğini ayırt etmek güçleşebilir. Örnek bir uyarlama, yetişkinin bir süre daha kısa konuşup çocuğun karşılığını gözlemlemesi olabilir. Başka bir durumda oyuna daha belirgin bir hareket eklemek anlamı kolaylaştırabilir. Burada hedef aynı düzeyde uyaran vermek değil, çocuğun mesajını ve karşılığını daha anlaşılır kılmaktır.

Bu düzenlemeler aileyle konuşulurken “Evde yanlış yapıyorsunuz” gibi bir dil kullanılmaz. Günlük hayatın koşulları, kardeşler, çalışma düzeni ve farklı bakım verenler birlikte düşünülür. Her ortam seans odasına dönüştürülemez. Ailenin küçük bir örneği paylaşması, uygulanabilir bir değişiklik üzerinde konuşmak için yeterli olabilir. Bir öneri çocuğun veya ailenin günlük yaşamına uymuyorsa, başka bir yol aramak sürecin doğal parçasıdır.

14 / ANLAMLI DEĞİŞİM

İletişimde ilerleme nasıl konuşulur?

İlerleme konuşulurken yalnızca yeni sözcükler değil, çocuğun iletişimi hangi amaçla, kimlerle ve ne kadar destekle kullandığı da ele alınır. Değişimin anlaşılır olması için hedeflerin günlük örneklerle açıklanması gerekir. Aşağıdaki tablo, böyle bir konuşmanın nasıl somutlaştırılabileceğini gösterir; kurumun sonuç verisi veya bir çocuğun gelişim kaydı değildir.

Gözlem ile yorum arasındaki fark

“Bugün daha iyiydi” aile için sevindirici olsa da, hangi değişimin görüldüğünü açıklamayabilir. “Oyuncağı yetişkine getirip tekrar oynamayı istedi” daha somut bir gözlemdir. Buna “İletişimi başlatma konusunda bir örnek gördük” yorumu eklenebilir. Aynı davranışın farklı zamanlarda nasıl ortaya çıktığını konuşmak, bir güne dayanarak geniş sonuç çıkarmayı önler. Aile de evdeki benzer veya farklı örnekleri bu konuşmaya katabilir.

Hedefler gerektiğinde nasıl yeniden ele alınır?

Bir etkinlikte beklenen katılım görülmediğinde yalnızca çocuktan daha fazla çaba beklemek yeterli değildir. Hedefin uygunluğu, ortamın etkisi, yetişkinin verdiği destek ve kullanılan materyalin anlamı yeniden düşünülür. Örneğin konuşmayı başlatma hedefi, çocuğun o oyunda gerçekten paylaşmak istediği bir şey olup olmadığıyla ilişkilidir. Aileyle görüşme, seans dışında nelerin değiştiğini görmeye ve hedeflerin günlük yaşamla bağlantısını yeniden kurmaya yardımcı olabilir.

Bir becerinin bazı günler daha kolay, bazı günler daha zor görünmesi tek başına sürecin yönünü açıklamaz. Gözlemlerin bağlamı önemlidir. Bu nedenle “Kaç seansta konuşur?” sorusuna her çocuk için tek bir sayı vermek yerine, başlangıçta hangi becerileri ele aldığımızı ve değişimi nasıl konuşacağımızı açıklarız. Ailenin beklentilerini, çocuğun mevcut iletişim yollarını ve ulaşılması istenen günlük hedefleri aynı görüşmede buluşturmak daha anlamlıdır.

15 / DÜNYA LİTERATÜRÜ

DIRFloortime® üzerine bilimsel çalışmalar ne gösteriyor?

Yayımlanmış araştırmalarda sosyal etkileşim ve duygusal gelişim alanlarında olumlu bulgular vardır; ancak yöntemler, örneklemler ve ölçülen sonuçlar farklıdır. Bazı çalışmalar küçük örneklemli veya pilot niteliktedir. Bir etkileşim ölçümündeki gelişme ile standart dil testindeki gelişme aynı sonuç değildir. Araştırmaları bu ayrımı koruyarak okumak gerekir.

Pajareya ve Nopmaneejumruslers, 2011

Bu pilot randomize kontrollü çalışma, okul öncesi otizmli çocuklarda olağan desteğe ev temelli DIR/Floortime ebeveyn çalışmasının eklenmesini incelemiştir. İşlevsel duygusal gelişim dahil kullanılan ölçümlerde müdahale grubu lehine sonuçlar bildirilmiştir. Pilot tasarım ve belirli bir uygulama koşulu altında elde edilen bulgular, bütün yaşlara ve bütün dil hedeflerine doğrudan genellenemez. Araştırmadaki ev uygulaması yoğunluğu, kurumumuzun ailelere verdiği bir süre hedefi değildir. [5]

Pilot çalışmanın üç aylık değerlendirmesinde kullanılan araçlar, işlevsel duygusal gelişimi ve otizmle ilişkili özellikleri ele almıştır. Buradaki olumlu sonuçları doğrudan sözcük sayısı artışı diye aktarmak, ölçülen alanı değiştirmek olur. Aileler açısından önemli ayrıntı, araştırmanın hangi soruya cevap verdiğini ve hangi soruyu açık bıraktığını ayırt edebilmektir. [5]

Solomon ve arkadaşları, 2014: PLAY Project

Randomize kontrollü PLAY Project araştırması, 128 çocuk ve ailesinde ev danışmanlığı programını olağan toplum hizmetleriyle birlikte değerlendirmiştir. Ebeveyn ve çocuk etkileşim davranışlarında iyileşmeler bildirilirken, dil ve gelişim bölümü puanlarında gruplar arasında zaman içindeki değişim bakımından anlamlı fark bulunmamıştır. Bu ayrım özellikle dil terapisi arayan aileler için önemlidir. PLAY Project belirli bir programdır; her oyun temelli seansın bu programla aynı uygulama olduğu söylenemez. [6]

Casenhiser, Shanker ve Stieben, 2013

Bu araştırma, sosyal iletişim ve ebeveyn–çocuk ilişkisine odaklanan müdahaleyi toplum hizmetleriyle karşılaştıran 51 çocukluk randomize çalışmanın ön sonuçlarını sunmuştur. Sosyal etkileşim becerilerinde müdahale grubu lehine değişim bulunmuş; standart dil değerlendirmelerinde gruplar arasında fark bulunmamıştır. Makalenin çevrimiçi ilk yayını 2011, dergi sayısı 2013 tarihlidir. Bulguları “dil alanındaki bütün sonuçlar olumlu” diye özetlemek, çalışmanın gerçekten gösterdiği ayrımı kaybettirir. [7]

Boshoff ve arkadaşları, 2020: sistematik derleme

Bu sistematik derleme, farklı kalite düzeylerinde dokuz çalışmayı değerlendirmiştir. Bildirilen sonuçların ağırlığı sosyal ve duygusal gelişimdedir. Yazarlar araştırma temelinin gelişmekte olduğunu, daha yüksek kaliteli çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu ve uygulamada geçerli sonuç ölçümleri ile düzenli izlemenin önemini vurgulamıştır. Derleme, bütün çocuklar için kesin bir etki büyüklüğü veya standart bir program süresi vermez. [8]

Araştırmalar ne söylüyor: uygulama biçimi neden önemli?

PLAY çalışmasında ailelere on iki ay boyunca aylık danışmanlık verilmiş; video ve yazılı geribildirim kullanılmıştır. Bu araştırma düzeni, aileye yalnızca bir oyun önerisi verilmesinden farklıdır. Sonucu okurken hem desteğin nasıl verildiğini hem karşılaştırma grubunun aldığı hizmetleri dikkate almak gerekir. [6]

Casenhiser çalışmasında sonuçlar on iki ay sonunda incelenmiş; ortak dikkat başlatma ve etkileşime katılım gibi özelliklerle dil gelişimi arasındaki ilişkiler ayrıca analiz edilmiştir. Birbiriyle ilişkili değişkenlerin bulunması, bunlardan birindeki değişimin diğerine kesin olarak neden olduğunu göstermez. [7]

Boshoff derlemesinin önerdiği düzenli izlem ve geçerli sonuç ölçümleri, aile açısından somut bir soruya çevrilebilir: “Hangi alandaki değişimi, hangi bilgiye dayanarak değerlendireceğiz?” Bu, burada derlemeye dayalı bir okuma önerisidir; kurumun araştırmalardaki ölçüm paketlerini aynen kullandığı iddiası değildir. [8]

ASHA kaynakları bu sayfada nasıl kullanılıyor?

ASHA’nın sosyal iletişim kaynakları; konuşmanın sosyal amaçları, sözel olmayan yollar, karşılıklı konuşma ve anlaşılmayan mesajı yeniden düzenleme gibi alanların çerçevesini açıklar. Burada bu kaynaklar sosyal iletişim kavramlarını açıklamak için kullanılmıştır. ASHA’nın kurumsal kaynağına atıf yapmak, kuruluşun Deniz Yıldızı’nı veya bu sayfadaki hizmeti onayladığı anlamına gelmez. [4] [10]

Aile açısından araştırmanın değeri, bir yöntem adıyla kesin sonuç beklemekten çok görüşmede daha iyi sorular sorabilmektir. “Çocuğum için hangi iletişim hedefini seçiyorsunuz?”, “Bu hedefin günlük yaşamda karşılığı ne olacak?” ve “Değişimi hangi gözlemler üzerinden konuşacağız?” soruları, bilimsel bilgiyi bireysel planla buluşturur. Bu sayfada seçilmiş çalışmalar ve resmi açıklamalar yer alır; bütün uluslararası yayınları kapsayan yeni bir sistematik tarama yapıldığı iddia edilmez.

17 / ULUSLARARASI TERİMLER

İngilizce kaynakları okurken hangi terimler karşınıza çıkar?

Farklı ülkelerde yayımlanan kaynaklar aynı iletişim alanlarını farklı terimlerle anlatabilir. Aşağıdaki kısa sözlük, bu sayfayı uluslararası kaynaklarla birlikte okuyan aileler için hazırlanmıştır. Bir terimin araştırmada geçmesi, o çalışmanın bütünüyle DIRFloortime® programını değerlendirdiği anlamına gelmez. Kaynağın yöntem bölümünde gerçekte ne uygulandığına bakılmalıdır.

Joint attention

Ortak dikkat. Bir nesneye veya olaya ilişkin ilginin başka biriyle paylaşılması; yalnızca aynı yönde bakmaktan daha geniş bir iletişim alanı.

Circles of communication

İletişim çemberleri. Bir girişimin karşılık bulması ve ilk kişinin bu karşılığa yeniden yanıt vermesiyle oluşan döngü. [11]

Functional Emotional Developmental Capacities

İşlevsel Duygusal Gelişim Kapasiteleri. DIR çerçevesinin gelişimsel boyutunda kullanılan, kısaca FEDCs olarak yazılan kavramlar.

Social communication / pragmatics

Sosyal iletişim / pragmatik. İletişimin sosyal amaçlara ve bağlama göre kullanımı; konuşma sırası, amaç, dinleyici ve ortak anlam gibi konular. [10]

Symbolic play

Sembolik oyun. Bir nesnenin veya eylemin başka bir şeyi temsil ettiği oyun; örneğin bir bloğu telefon gibi kullanmak.

Affect

Duygulanım ve duygusal mesaj. DIR kaynaklarında ses tonu, jest veya beden diliyle iletilen duygu ve niyeti de kapsar. Söylenen kelimenin yanında nasıl bir paylaşım yaşandığını anlamaya yardım eder. [11]

Attunement

Diğer kişinin deneyimine uyumlanma. Yetişkinin kendi heyecanıyla çocuğun deneyimini aynı saymadan, çocuğun duyusal ve duygusal karşılığını fark edip buna göre yanıt vermesidir. [11]

Agency

Kendi girişiminin bir şeyi değiştirebildiğini fark etme. Örneğin çocuk oyunun yönünü seçtiğinde ve yetişkin buna karşılık verdiğinde, kendi katkısının etkileşimde yer bulduğunu deneyimleyebilir. Bu örnek terimin gündelik anlamını açıklar. [11]

Generalization

Genelleme. Bir becerinin öğrenildiği etkinliğin dışındaki kişiler, materyaller veya ortamlarda da kullanılabilmesi. Günlük yaşama aktarım konuşmalarında karşılaşılabilir.

Uluslararası bir görüşmede duyduğunuz terimin Türkçe karşılığını sormanın yanında, günlük bir örnek istemek de yararlı olabilir. “Engagement” sözcüğüyle çocuğun hangi katılımının anlatıldığını açıklığa kavuşturabilirsiniz: birlikte oyunu sürdürmesi mi, yetişkinin katkısını fark etmesi mi? Aynı İngilizce başlığın farklı görüşmelerde aynı gözleme karşılık geldiğini varsaymadan konuşmak, beklentileri daha anlaşılır hale getirir.

Örneğin bir makalede “social interaction” sonucunun iyileştiği yazabilir. Bu ifadeyi “çocuğun bütün dil becerileri aynı ölçüde ilerledi” diye çevirmek doğru olmaz. Benzer biçimde “parent-mediated” ifadesi aile aracılığıyla yürütülen bir programı anlatırken, kurumda bireysel seans verilmesiyle aynı uygulama düzenini tarif etmez. Terimleri bilmek, hizmetler arasında yalnızca isimlere bakarak karşılaştırma yapma riskini azaltır; asıl karşılaştırma hedefler, uygulama ve sonuçlar üzerinden yapılır.

Yurt dışında yaşayıp Bornova’daki hizmetimiz hakkında bilgi arayan aileler, WhatsApp üzerinden başvuru nedenlerini ve görüşmek istedikleri konuyu paylaşabilir. Yabancı dilde seans, çevrimiçi terapi veya belirli bir uluslararası programın sunulduğuna dair bu sayfada bir hizmet taahhüdü verilmemektedir. Görüşme biçimi ve kurumun ilgili koşulları doğrudan iletişimde netleştirilir. Yer ve ulaşım bilgileri için iletişim sayfamızı inceleyebilirsiniz.