Kısaca
- DEHB tanısını her zaman psikiyatri hekimi koyar; Deniz Yıldızı Özel Eğitim şüphe durumunda test ve ölçekleri uygulayıp gözlem raporu hazırlayarak aileyi hekime yönlendirir.
- Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS), dikkat ve yürütücü işlevlerde risk görülen, 5 yaşını doldurmuş çocuklara psikolog tarafından uygulanır.
- MOXO gibi sürekli performans testleri tek başına tanı koymaz, yalnızca destekleyici veri sağlar.
- Çocukla bireysel çalışılırken ebeveyn eğitimi her ailenin koşullarına göre ayrıca yapılandırılır; farklı sunum tiplerine ayrı hedefler konur.
- İlaç kararı hekimindir; kurum bilgi verir, hekimle düzenli görüşür ve rapor paylaşır.
- Aile onay verirse öğretmenle görüşme, ödev planı ve okul ziyaretleriyle okul iş birliği yapılır.
Hazırlayan: Deniz Yıldızı Özel Eğitim içerik ekibi · Bilimsel onay: Uzm. Psk. Burcu Cebeci Gürel (onay bekliyor) · Son güncelleme: 15 Eylül 2026
DEHB nedir, sadece hareketlilik mi demek?
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), çocuğun dikkatini sürdürme, davranışlarını düzenleme ve dürtülerini kontrol etme becerilerini etkileyen nörogelişimsel bir farklılıktır. Yaramazlık, terbiye eksikliği ya da “istemediği için yapmamak” değildir.
DEHB yalnızca yerinde duramamak anlamına gelmez. Bazı çocuklarda dikkatsizlik önde olur: sessizce hayallere dalar, eşyalarını kaybeder, yönergeleri yarım dinler, ödevine başlasa da bitiremez. Bazı çocuklarda hareketlilik ve dürtüsellik önde olur: sırasını bekleyemez, söz keser, düşünmeden hareket eder. Bazı çocuklarda ise her ikisi birlikte görülür. Bunlara DEHB'nin sunum tipleri denir.
Özellikle dikkatsizliğin önde olduğu çocuklar sınıfta kimseyi rahatsız etmediği için uzun süre fark edilmeyebilir. Çocuk tembel, dağınık ya da ilgisiz diye etiketlenirken aslında destek ihtiyacı büyüyebilir. Bu yüzden erken ve doğru değerlendirme önemlidir.
Dikkat eksikliği şüphesinde ne zaman değerlendirme istemeli?
Her çocuk zaman zaman dikkatsiz ya da hareketli olabilir. Önemli olan bu davranışların birden fazla ortamda, uzun süredir devam etmesi ve çocuğun günlük hayatını zorlaştırmasıdır.
Şu durumlarda değerlendirme isteyin
- Hem evde hem okulda benzer dikkat ya da davranış sorunları görülüyorsa
- Öğretmeni sık sık odaklanma, yerinde duramama ya da söz kesme konusunda geri bildirim veriyorsa
- Ödevlere başlamakta ve bitirmekte yaşıtlarına göre belirgin şekilde zorlanıyorsa
- Eşyalarını sık kaybediyor, yönergeleri sürekli unutuyorsa
- Sırasını beklemekte, oyun kurallarına uymakta zorlandığı için arkadaş ilişkileri etkileniyorsa
- Okuma, yazma ya da matematikte de ayrıca zorlanıyorsa
Değerlendirmeyi geciktiren düşünceler
- “Haylazlık yapıyor, yoksa çok zeki”
- “İstese yapar”
- “Henüz küçük, büyüyünce geçer”
- “Okula başladı, kendini toparlar”
- Tek bir testin sonucuna bakarak “DEHB var” ya da “yok” demek
- İnternetteki listelerle evde kendi kendine tanı koymaya çalışmak
DEHB şüphesinde değerlendirme süreci nasıl ilerliyor?
Telefon ve ücretsiz ön görüşme
Uzm. Psk. Burcu Cebeci Gürel ile yaklaşık 1 saatlik görüşmede çocuğunuzun gelişim öyküsü, evdeki ve okuldaki durumu ayrıntılı olarak dinlenir.
Test, ölçek ve gözlem
İhtiyaca göre Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS), veli ve öğretmen ölçekleri, klinik gözlem ve görevler kullanılır. Gerektiğinde MOXO sürekli performans testi destekleyici veri olarak eklenir.
Gözlem raporu ve hekime yönlendirme
Şüphe varsa bulgular gözlem raporunda toplanır ve aile psikiyatri hekimine yönlendirilir. Tanı ve ilaç kararı hekime aittir.
Ebeveyn eğitimi
Çocuğun öğrenme şekli, ailenin koşulları ve ihtiyaçları gözetilerek ailenize özel bir ebeveyn eğitimi planlanır.
Bireysel program
Çocukla bireysel çalışma başlar. Hedefler ekip tarafından bireyselleştirilmiş eğitim programına yazılır ve 3 ayda bir güncellenir.
Hekim ve okulla iş birliği
Hekimle düzenli görüşme ve rapor paylaşımı yapılır. Aile onay verirse öğretmenle görüşme, ödev planı ve okul ziyaretiyle okul da sürece katılır.
DEHB değerlendirmesinde hangi test ve ölçeklerden yararlanıyoruz?
Hiçbir araç tek başına karar vermez. Farklı kaynaklardan gelen bilgiler birlikte yorumlanır.
| Araç | Neyi gösterir? | Kim, ne zaman uygular? |
|---|---|---|
| CAS (Bilişsel Değerlendirme Sistemi) | Planlama, dikkat ve bilgiyi işleme becerilerinin profilini | Psikolog uygular; dikkat ve yürütücü işlevlerde risk görülen, 5 yaşını doldurmuş çocuklarda; 1 saatten uzun sürer |
| CAS Planlama ve Dikkat ölçekleri | PASS kuramına göre planlama ve dikkat alanlarındaki güçlü ve zayıf yönleri | Şüpheli vakalarda ayrıca ele alınır |
| Veli ve öğretmen ölçekleri | Çocuğun evde ve okulda nasıl göründüğünü | Aile ve öğretmen tarafından doldurulur, psikolog yorumlar |
| Klinik gözlem ve görevler | Çocuğun görev sırasında dikkatini, planlamasını, sabrını | Değerlendirme seansında uzman gözlemler |
| MOXO sürekli performans testi | Dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hareketlilikle ilgili destekleyici veri | Gerektiğinde uygulanır; tek başına tanı koymaz |
| Okul ödevi ve defter örnekleri | Öğrenme güçlüğüyle ayrım için okuma, yazma ve ödev performansını | Öğrenme güçlüğü şüphesinde değerlendirmeye eklenir |
DEHB'de eğitim programı neleri kapsıyor?
Bireysel çalışma
Çocukla birebir çalışılırken onun nasıl öğrendiği, neyi sevdiği ve nerede zorlandığı gözlemlenir.
Sunum tipine göre hedefler
Dikkatsizliğin önde olduğu, hareketlilik ve dürtüselliğin önde olduğu ya da ikisinin birlikte görüldüğü tablolar için programda ayrı hedefler belirlenir.
Yürütücü işlevler
Plan yapma, işe başlama, dikkati sürdürme ve kendini düzenleme becerileri PASS ve yürütücü işlevler programı yaklaşımıyla çalışılır.
Aileye özel ebeveyn eğitimi
Hazır bir paket yerine; çocuğun öğrenme şekli, velinin eğitim durumu, sürece bakışı ve ailenin ihtiyaçları gözetilerek her aileye özgü yapılandırılır.
Okul iş birliği
Aile kabul ederse öğretmenle görüşülür, ödev planı yapılır; gerektiğinde eğitim koordinatörümüz ve eğitimcimizle okul ziyareti gerçekleştirilir.
Hekimle koordinasyon
Çocuğu takip eden psikiyatri hekimiyle düzenli görüşülür, gözlem ve ilerleme raporları paylaşılır.
DEHB'de ilaç gündeme gelirse kurumun duruşu nedir?
İlaç kullanılıp kullanılmayacağına, hangi ilacın ve hangi dozun uygun olduğuna yalnızca hekim karar verir. Kurumumuz bu konuda yönlendirme yapmaz; ailelere sürecin nasıl işlediğiyle ilgili bilgi verir ve sorularını hekimle konuşmaları için hazırlanmalarına yardımcı olur.
Çocuğu takip eden psikiyatri hekimiyle düzenli görüşür ve rapor paylaşırız. Böylece hekim, çocuğun seanslarda ve okulda nasıl olduğunu gösteren gözlemlere de ulaşabilir; eğitim programı ile hekimin planı birbirini destekler.
DEHB mi, özgül öğrenme güçlüğü mü, yoksa ikisi birden mi?
Okumakta, yazmakta ya da matematikte zorlanan bir çocukta bunun dikkat güçlüğünden mi, özgül öğrenme güçlüğünden mi kaynaklandığını ayırmak kolay değildir; iki durum aynı çocukta birlikte de görülebilir. Doğru ayrım, doğru hedefi seçmek için gereklidir.
Bu ayırıcı değerlendirmede Okuma Yazma Değerlendirme Bataryası (OYAB), Erken Okuryazarlık Testi (EROT), CAS ve çocuğun okul ödevi ve defter örneklerinden birlikte yararlanırız. Bulguları hekime yönlendirme ile birlikte aileyle paylaşırız.
Örneğin kelimeleri doğru okuyabildiği hâlde uzun bir metnin ortasında dikkati dağılan çocuk ile harf ve sesleri eşleştirmekte her seferinde zorlanan çocuğun ihtiyacı farklıdır. Birincisinde dikkat ve planlama hedefleri, ikincisinde okuma becerisine yönelik hedefler öne çıkar; iki durum birlikteyse program her ikisini de kapsar.
DEHB raporlarında geçen terimler ne anlama geliyor?
- DEHB
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu; dikkati sürdürme, hareketliliği ve dürtüleri düzenlemeyi etkileyen nörogelişimsel durum.
- Sunum tipi
- DEHB'nin çocukta hangi belirtilerle öne çıktığı: dikkatsizliğin önde olduğu, hiperaktivite-dürtüselliğin önde olduğu ya da birleşik tip.
- Dürtüsellik
- Düşünmeden, beklemeden hareket etme; söz kesme, sıra bekleyememe gibi davranışlar.
- Yürütücü işlevler
- Plan yapma, işe başlama, dikkati sürdürme, esnek düşünme ve kendini düzenleme gibi zihinsel yönetim becerileri.
- CAS (Bilişsel Değerlendirme Sistemi)
- Planlama, dikkat ve bilgiyi işleme becerilerini ölçen bilişsel test; kurumumuzda psikolog uygular.
- PASS kuramı
- Zihinsel süreçleri Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl işlem olarak dört alanda ele alan yaklaşım; CAS bu kurama dayanır.
- MOXO
- Bilgisayarda uygulanan sürekli performans testi; destekleyici veri sağlar, tek başına tanı koymaz.
- Gözlem raporu
- Değerlendirmede görülen bulguların, hekime iletilmek üzere yazılı olarak toplandığı belge.
Sık sorulan sorular
DEHB tanısını kurumunuzda alabilir miyim?
Hayır, DEHB tanısını her zaman psikiyatri hekimi koyar. Şüphe duyduğumuzda test ve ölçekleri uygular, gözlem raporu hazırlar ve sizi hekime yönlendiririz. Bu rapor, hekimin değerlendirmesinde kullanabileceği bir bilgi kaynağıdır.
Çocuğum çok hareketli ama zeki, yine de DEHB olabilir mi?
Zekâ ile DEHB birbirini dışlamaz; zeki bir çocukta da dikkat ve davranış düzenleme güçlüğü olabilir. “Haylazlık yapıyor, yoksa çok zeki” düşüncesi değerlendirmeyi geciktirebilir. Belirtiler birden fazla ortamda sürüyorsa değerlendirme istemenizi öneririz.
“İstese yapar” diyorlar, bu doğru mu?
DEHB'li bir çocuk çoğu zaman yapmak istediği hâlde dikkatini sürdürmekte ve işe başlamakta zorlanır. Bu, isteksizlik değil bir düzenleme güçlüğüdür. Değerlendirme, zorluğun nereden kaynaklandığını anlamaya yardım eder.
CAS testi nedir, kimlere uygulanıyor?
CAS (Bilişsel Değerlendirme Sistemi), planlama, dikkat ve bilgiyi işleme becerilerini ölçen bir testtir. Kurumumuzda dikkat ve yürütücü işlevlerde risk görülen, 5 yaşını doldurmuş çocuklara psikolog tarafından uygulanır ve 1 saatten uzun sürer.
MOXO testi DEHB olup olmadığını gösterir mi?
Hayır, MOXO tek başına tanı koymaz. Dikkat ve dürtüsellikle ilgili destekleyici veri sağlar ve diğer ölçekler, gözlem ve hekimin muayenesiyle birlikte yorumlanır.
Değerlendirmede okulun görüşü de alınıyor mu?
Evet, duruma göre öğretmen ölçekleri ve öğretmen görüşü değerlendirmeye eklenir. Çocuğun evde ve okulda nasıl göründüğünü birlikte görmek, daha doğru bir tablo sunar.
DEHB ne zaman geçecek?
DEHB'nin seyri her çocukta farklıdır ve bunu önceden söylemek mümkün değildir. Eğitimin amacı çocuğun dikkat, planlama ve kendini düzenleme becerilerini desteklemek ve günlük hayatını kolaylaştırmaktır. İlerleme düzenli olarak sizinle paylaşılır.
DEHB eğitimi ne kadar sürer?
Süre çocuğun ihtiyacına ve ilerlemesine göre değişir. Bireyselleştirilmiş eğitim programı 3 ayda bir güncellenir; ilerleme dönemsel test tekrarları ve gözlem notlarıyla izlenir ve bu bilgilere göre sonraki adımlara birlikte karar verilir.
Çocuğum ilaç kullanmalı mı?
İlaç kararı yalnızca hekime aittir. Kurumumuz bu konuda bilgi verir, çocuğu takip eden hekimle düzenli görüşür ve rapor paylaşır.
Ebeveyn eğitimi nasıl bir şey?
Hazır bir paket değildir. Çocuğunuzun öğrenme şekli, ailenizin koşulları ve ihtiyaçları gözetilerek size özel yapılandırılır. Evde kurallar, rutinler ve ödev zamanı gibi konularda uygulanabilir yollar üzerinde birlikte çalışılır.
Okulla iletişime geçiyor musunuz?
Aile onay verirse evet. Öğretmenle görüşme ve ödev planı yapılır; gerektiğinde eğitim koordinatörümüz ve eğitimcimizle okul ziyareti gerçekleştirilir. Kurum dışındaki eğitimcilerle de düzenli telefon görüşmeleriyle iş birliğini sürdürüyoruz.
Çocuğumun okuma yazma sorunu dikkatten mi, öğrenme güçlüğünden mi?
İki durum birbirine benzeyebilir ve birlikte de görülebilir. Ayrım için OYAB, EROT, CAS ve okul ödevi ile defter örneklerinden birlikte yararlanır, gerektiğinde hekime yönlendiririz.
Evde ne yapmalıyım?
Günlük rutinleri sabit tutmak, yönergeleri kısa ve tek tek vermek, ödevi küçük parçalara bölmek birçok ailede işe yarar. Ancak her çocuk farklıdır; ailenize uygun somut yolları ebeveyn eğitiminde ve her seans sonunda verdiğimiz kısa bilgide paylaşırız.
Dikkatsiz ama hiç hareketli olmayan bir çocukta DEHB olabilir mi?
Evet. DEHB'nin dikkatsizliğin önde olduğu sunum tipinde çocuk sessiz ve sakin görünebilir, bu yüzden fark edilmesi gecikebilir. Programda her sunum tipine ayrı hedefler konur.