Planlama
Hedef belirleme, yöntem seçme, ilerlemeyi izleme ve gerekirse başka bir yol deneme.
Deniz Yıldızı · Bornova / İzmir
CAS Bilişsel Değerlendirme Sistemi: Çocuğunuzun Düşünme Süreçlerini Anlamak
CAS, çocuğun düşünme biçimini Planlama, Dikkat, Eşzamanlı işlem ve Ardıl işlem başlıklarıyla inceleyen bireysel bir değerlendirme sistemidir. Deniz Yıldızı’nda CAS eğitimi almış uzman, aileyle yapılan ön görüşmenin ardından uygun değerlendirme kapsamını ve sonuç paylaşımını açıklar. CAS ve CAS2’nin yaş, alt test ve süre bilgileri farklıdır; bu nedenle kullanılacak sürümü randevudan önce sormak önemlidir. CAS puanları tek başına çocuğun bütün öğrenme deneyimini açıklamaz; aile ve okuldan gelen gözlemlerle birlikte ele alınır.
Değerlendirme talebiniz varsa çocuğun günlük yaşamında merak ettiğiniz durumu kısaca anlatmanız ilk görüşme için yeterlidir.
CAS hakkında kısaca
- CAS, PASS kuramındaki Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl işlem süreçlerini değerlendirir.
- CAS ilk sürümünde 5–17 yaş için 8 alt testli temel ve 12 alt testli standart batarya bilgisi yayımlanmıştır; süre yaklaşık 40 veya 60 dakikadır. [3]
- CAS2, yayıncıya göre 5–18 yaş içindir; Core 8, Extended 12 alt test içerir ve uygulama 40–60 dakika olarak listelenir. [1, 8]
- Türkiye’de ilk CAS üzerine farklı yaş gruplarında akademik çalışmalar bulunur. Bunlar CAS2 için ülke çapında norm kanıtı olarak yorumlanamaz. [4–6]
- Sonuçlar, çocuğun günlük yaşamı ve öğrenme ortamından alınan bilgilerle birlikte ele alınır; tek puanla karar verilmez.
CAS nedir ve CAS2’den nasıl ayrılır?
CAS, Das ve Naglieri’nin PASS kuramına dayandırdığı bireysel bilişsel değerlendirme sistemidir. Görevler, tek bir genel puan yerine dört süreç hakkında bilgi üretmek üzere düzenlenmiştir. CAS2 bu aracın ikinci sürümüdür; yaş ve batarya seçenekleri ilk CAS ile aynı değildir. [1, 3, 7]
Sürüm ve batarya, hangi test görevlerinin uygulandığını; süre ise bu görevlerin yaklaşık tamamlanma aralığını belirtir. Ön görüşme, molalar ve sonuç paylaşımı bu süreye dahil olmayabilir.
Yayıncı Giunti’nin ilk CAS için verdiği bilgilerde temel batarya 8, standart batarya 12 alt testten oluşur; ilk sürüm 5–17 yaş aralığında listelenir. Temel batarya yaklaşık 40, standart batarya yaklaşık 60 dakika olarak listelenmiştir. [3] PRO-ED’in CAS2 sayfasında yaş aralığı 5–18, Core batarya 8, Extended batarya 12 alt test; genel uygulama süresi 40–60 dakika olarak açıklanır. [1, 8] Bu bilgiler farklı sürümlerin ürün kayıtlarından alınmıştır. Ailenin randevusunda hangi sürümün ve bataryanın kullanılacağı ayrıca doğrulanmalıdır.
| Bilgi | CAS, ilk sürüm | CAS2, ikinci sürüm |
|---|---|---|
| Yaş aralığı | 5–17 yaş; Giunti’nin ürün kataloğundaki kayıt. [3] | 5–18 yaş; PRO-ED ürün sayfasındaki kayıt. [1] |
| Daha kısa batarya | Temel batarya: 8 alt test, yaklaşık 40 dakika. [3] | Core batarya: PASS başına iki alt test, toplam 8 alt test. [1, 8] |
| Geniş batarya | Standart batarya: 12 alt test, yaklaşık 60 dakika. [3] | Extended batarya: PASS başına üç alt test, toplam 12 alt test. [1, 8] |
| Süre | Bataryaya göre yaklaşık 40 veya 60 dakika. [3] | Yayıncı ürün bilgisinde 40–60 dakika. [1] |
| Aile neyi netleştirmeli? | Merkezde kullanılan baskı, batarya, görev süresi ve sonuç görüşmesinin ayrıca planlanıp planlanmadığı. | |
Tablodaki yaş bilgisi testin her çocuk için otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez. Dil, yönergeyi izleme, görme veya işitmeyle ilgili ihtiyaçlar, yorgunluk ve başvuru sorusu da değerlendirme planında konuşulur. Ayrıca bir ülkenin örnekleminden elde edilen norm bilgisi başka ülkedeki her çocuğa doğrudan taşınamaz. CAS2’nin yayıncı sayfası standardizasyon örneklemini ABD’deki çocuk ve ergenlerden bildirir; Türkiye’de güncel norm kullanılıp kullanılmadığını kurumdan sormak gerekir. [1]
PASS süreçleri neyi anlatır?
PASS, Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl işlem süreçlerini ayrı ayrı ele alırken bunların bir görev içinde birlikte çalışabildiğini de kabul eder. Bir ödev sırasında çocuk ne yapacağına karar verebilir, önemli bilgiye odaklanabilir, parçaları bir araya getirebilir ve adımları sırasıyla izleyebilir. CAS bu süreçlere ilişkin yapılandırılmış görevler sunar. [1, 7, 8]
Bu dört başlığı gündelik dilde “çocuğun nasıl düşündüğünü anlamaya yardımcı pencereler” gibi düşünebilirsiniz. Bunlar karakter özellikleri değildir. Bir çocuk tek bir ortamda planlamayı zor bulup alışık olduğu bir etkinlikte kendi yolunu kurabilir. Sınıfta kısa yönergeyi takip edip uzun ve arka arkaya verilen talimatlarda desteğe ihtiyaç duyabilir. Böyle durumlar, becerinin kişide her koşulda aynı düzeyde göründüğünü varsaymamayı hatırlatır.
PASS adları birer beceri etiketi gibi kullanılmamalıdır. Örneğin “dikkati yok” veya “plan yapamıyor” demek, görevdeki bir puanı günlük yaşamın tamamına yayar. Daha açıklayıcı soru, “Hangi görevde, hangi koşulda, hangi destekle daha kolay ilerliyor?” olur. Görüşmede test bulgularının yanına ev ve okuldan alınan örnekler konur. Böylece amaç çocuğa sabit bir sıfat vermek değil, öğrenmeyi kolaylaştıran yolları ve desteğe ihtiyaç duyduğu koşulları tarif etmektir.
Dikkat
Gereken bilgiye yönelme, görevi sürdürme ve ilgisiz uyaranları bir süre geri planda tutma.
Eşzamanlı işlem
Birden çok parça arasındaki ilişkiyi görme ve bilgileri bir bütün içinde birleştirme.
Ardıl işlem
Sözcük, ses, yönerge veya hareket dizisini verilen sırayla izleme ve hatırlama.
Günlük örnekler, alt testlerin bire bir karşılığı değildir. Bir sınıf ödevinde planlama, dikkat, eşzamanlı ve ardıl işlem aynı anda gerekebilir. Aşağıdaki örnekler terimleri aile açısından anlaşılır kılmak içindir; değerlendirme sorularını veya cevaplarını öğretmek amacı taşımaz. Her çocuk bu durumlara farklı biçimde yaklaşabilir. Ailenin “Ne zaman kolaylaşıyor, ne zaman zorlaşıyor?” gözlemi, puanlardan sonra yapılacak konuşmayı somutlaştırır.
Planlama günlük hayatta nasıl görünür?
Planlama, bir işe başlamadan önce hedefi fark etme, uygun bir yol seçme, gidişatı izleme ve gerektiğinde yöntemi değiştirme süreçleriyle ilgilidir. Çocuğun planlama biçimi yalnız çalışma masasındaki davranışına bakılarak anlaşılmaz; etkinliğin ne kadar alışılmış olduğu, yönergenin açıklığı ve çevredeki yardım da önemlidir. [7, 8]
Örneğin ertesi gün okula götürülecek bir etkinlik için çocuk çantasına kitap, kalem ve dosya koyacaktır. Önce ne gerektiğini hatırlayabilir, eşyaları kontrol edebilir, eksik olanı arayabilir ve bir şeyi bulamazsa başka bir çözüm düşünebilir. Bu sırada aileden “Bir sonraki adım ne?” hatırlatması almak da sürecin parçasıdır. Hatırlatmayla başlayan bir işi tamamlamak, hiç destek almadan plan yapmayla aynı koşul değildir; ikisi de görüşmede değerli bilgi taşır.
Bir yapboz, çizim veya çok aşamalı el işi de birden fazla yaklaşım gösterebilir. Çocuk önce parçaları gruplandırabilir, dış kenarı arayabilir, bir modelden yararlanabilir ya da deneyerek ilerleyebilir. Bir strateji işe yaramadığında durup değiştirmesi, kendi işini kontrol etmesi veya yetişkinden yardım istemesi gözlenebilir. Hız tek başına planlamanın özeti değildir; acele etmek, düşünmek için beklemek ya da sık kontrol etmek farklı koşullara bağlı olabilir.
Aile için işe yarayan gözlem, “Ödevini dağınık yapıyor” gibi genel bir yargı yerine belirli bir örneği tarif eder: “Çalışmaya başladı, ancak hangi sorudan ilerleyeceğini seçemeyince yönlendirme istedi.” Böyle bir anlatım, çocuğun ilk adımı mı bulmakta, işi sürdürmekte mi yoksa bitirip kontrol etmekte mi desteğe ihtiyaç duyduğunu konuşmayı kolaylaştırır. Sonuçta önerilen destek, bu somut koşula göre düzenlenebilir.
Dikkat süreci neyi kapsar?
PASS içindeki Dikkat süreci, belirli bir görev için ilgili bilgiye yönelmeyi, odağı korumayı ve araya giren başka uyaranları düzenlemeyi kapsar. Bu açıklama gündelik “dikkatli ol” çağrısından daha özeldir; hangi işin yapıldığı, çevrenin nasıl düzenlendiği ve görevin ne kadar sürdüğü birlikte önem taşır. [1, 7]
Örneğin çocuk bir kitap sayfasında belirli bir kelimeyi bulmaya çalışırken yakınındaki başka yazıları görmezden gelmesi gerekebilir. Bir başka durumda yetişkin kısa bir yönerge verir ve çocuk malzemeleri hazırlarken dinlemeyi sürdürür. Bir arkadaşının sözü, koridordan gelen ses veya masadaki farklı bir nesne odağı etkileyebilir. Bu tek başına çocuğun isteksiz olduğunu göstermez; görevin ilgi düzeyi, yorgunluk, duyusal ortam ve yönergenin uzunluğu da dikkate alınır.
Ev ve okul gözlemlerini karşılaştırmak özellikle yararlıdır. Çocuk ilgilendiği bir konuyu uzun süre sürdürebilir, fakat aynı süreyi tekrar gerektiren bir yazı işinde koruyamayabilir. Bu fark, “dikkati her zaman iyi” veya “her zaman kötü” gibi ikili sonuçlar vermek yerine, hangi görevlerin onu meşgul ettiğini anlamaya yardım eder. Ailenin başlangıç, sürdürme, ara verme ve yeniden dönme anlarını örneklemesi, görüşmenin içeriğini zenginleştirir.
CAS’taki Dikkat puanı, çocuğun bütün ortamlarda aynı biçimde odaklanacağını göstermez. Bir test oturumu belirli yönergeler ve materyaller sunar. Gerçek sınıfta ise gürültü, grup düzeni, öğretmenin anlatım biçimi ve arkadaşlarla etkileşim değişebilir. Sonuç görüşmesinde görev ortamı ile başvuru nedeni arasındaki bağlantı konuşulur; aile ve okul için uygulanabilir düzenlemeler bu bağlamdan çıkarılır.
Dikkatle ilgili sorular okul katılımını veya ev ödevlerini etkiliyorsa DEHB değerlendirmesi ve destek süreci sayfası ilgili hizmet kapsamını açıklar; hangi görüşmenin uygun olduğu başvuru nedeni üzerinden konuşulur.
Eşzamanlı işlem ne demektir?
Eşzamanlı işlem, farklı parçalar arasındaki ilişkiyi fark etmeyi ve bu parçaları bir bütün içinde birleştirmeyi anlatır. Örneğin bir şeklin parçalarının nasıl tamamlandığını görmek veya bir açıklamadaki konum ilişkisini takip etmek bu kavrama günlük hayattan örnek olabilir. CAS2 yayıncısı Eşzamanlı başlığında Matrices, Verbal-Spatial Relations ve Figure Memory alt testlerini listeler. [1]
Bir harita üzerinde “kütüphanenin karşısı, parkın yanı” gibi tarif edilen yeri bulmak, sözcüklerin mekânsal ilişkisini anlamayı gerektirir. Bir resmi incelerken tek tek nesneleri fark etmek başka, nesnelerin birbirine göre nerede durduğunu ve resmin bütününde ne anlattığını kavramak başkadır. Bir modelden küp dizilimi kurarken parçanın yönünü değiştirmek veya bütünü göz önünde bulundurmak da aynı sözcüğün gündelik açıklamasına yardımcı olabilir.
Bu tür örnekler çocuğun zekâsını tek bir etkinlikle ölçmez. Resme aşinalık, kelime bilgisi, yönergenin sunuluşu, görsel ayrıntıları ayırt etme ve yanıt biçimi performansı etkileyebilir. Çocuğun bir materyalde zorlanıp başka bir anlatımda daha rahat olması, farklı bilgi sunumlarının nasıl çalıştığını konuşmak için fırsat yaratır. Veli, günlük hayatta “anlattığımda mı, çizdiğimde mi, birlikte gösterdiğimde mi daha kolay anlıyor?” sorusuna gözlemle yanıt arayabilir.
Sonuçlar konuşulurken eşzamanlı işlem, çocuğun her şekil veya görsel ilişkide aynı şekilde başarılı olacağına dair bir söz değildir. Puan, uygulanan alt testlerdeki performansı ve standardizasyon sisteminin izin verdiği karşılaştırmaları yansıtır. Günlük yaşama aktarım ayrıca gözlenir. Okulda şekil, harita, grafik veya düzen şeması içeren etkinliklerde alınan destek de görüşme için somut örnek olabilir.
Ardıl işlem günlük hayatta nasıl görünür?
Ardıl işlem, bilginin parçalarını belirli bir sırayla izlemeyle ilgilidir. Bir sözcük veya sayı dizisini olduğu sırada hatırlamak, adım adım verilen yönergeyi takip etmek ya da olayları doğru sırayla anlatmak bu kavram için gündelik örneklerdir. CAS2 yayıncısı bu süreçte sözcük dizisi ve yaşa göre farklılaşan dil görevleri gibi alt testler listeler. [1]
Bir yetişkin “Önce çantayı kapat, sonra ayakkabını giy, en son kapının yanındaki anahtarı al” dediğinde çocuk birkaç adımı zihninde sıraya koyar. Adımlardan biri unutulursa sonrakini yapmak yine de mümkün olabilir; bu nedenle hangi bölümün zorlaştığını anlamak gerekir. Sözlü yönergeyi hatırlamakta güçlük yaşayan çocuk, kısa bir yazılı liste veya resimli sıra ile daha bağımsız ilerleyebilir. Bu destekler günlük yaşamı düzenlemek içindir; ölçme sonucunun yerine geçmez.
Okuma ve yazmada da sırayı takip etme gerekebilir: sesleri hecelere, heceleri sözcüklere bağlamak; bir cümlenin kelime sırasını korumak; bir işlemin basamaklarını takip etmek. Fakat okulda yaşanan her okuma veya yazma zorluğunu tek bir PASS sürecine bağlamak doğru olmaz. Dil gelişimi, öğretim yöntemi, öğrenme fırsatları, dikkat, çalışma belleği ve sınıf koşulları da dikkate alınmalıdır. Bir günlük örnek, “hangi sırada hangi adım kayboluyor?” sorusunu daha belirgin kılar.
Ardıl işlemle ilgili gözlemde hızdan çok sıra ve sunum biçimi üzerinde durulabilir. Çocuk yönergeyi tekrar duyduğunda mı, adımlar yazılı olduğunda mı, yoksa örnek gösterildiğinde mi daha kolay tamamlıyor? Sıra değişince ne oluyor? Bildiği bir rutinde daha bağımsızken yeni bir görevde hangi hatırlatmayı istiyor? Bu sorular, ailenin ve öğretmenin desteği çocuğun gerçek ortamına göre düzenlemesine yardım eder.
CAS hangi durumlarda gündeme gelebilir?
CAS, çocuğun öğrenme ve problem çözme biçimi hakkında daha ayrıntılı bilgi arandığında değerlendirilebilir. Dikkati sürdürme, yeni bir göreve başlama, okuma-yazma öğrenme veya okul başarısındaki değişim başvuru soruları arasında olabilir. Testin uygunluğu yalnız bir güçlüğün adına göre değil, ailenin neyi anlamak istediğine ve aracın yaş/sürüm kapsamına göre ele alınır. [1]
Göreve başlamak veya sürdürmek zorlaşıyorsa
Çocuk ödeve oturmayı erteliyor, işe başlasa da dış uyaranlarla bölünüyor ya da uzun yönergelerde adımları kaçırıyorsa, aile hangi görevlerde ve hangi koşullarda bunun görüldüğünü paylaşabilir. CAS, dikkatin yanında diğer süreçleri de değerlendirdiğinden tek başına “dikkat ölçümü” olarak düşünülmemelidir. Ailenin sorusu daha çok günlük davranışlarla ilgiliyse MOXO değerlendirmesi hakkında da bilgi alabilir.
Okuma, yazma veya matematikte ilerleme farklıysa
Çocuğun bir alanda kolay öğrenip başka bir alanda yoğun çaba harcaması; verilen bilgiyi nasıl düzenlediği, ne kadar destekle sürdürebildiği ve öğrendiklerini nasıl ifade ettiği sorularını doğurabilir. CAS bulguları, öğretmen gözlemi ve öğrenme ürünleriyle birlikte ele alınır. Ailenin başvuru nedeni okul becerileriyse öğrenme güçlüğü destek süreci ve değerlendirme araçları sayfalarını da inceleyebilir.
Çocuğun güçlü olduğu alanları anlamak isteniyorsa
Bir çocuk yeni fikirleri çabuk kavrayabilir, karmaşık bir yapbozda ilişkileri fark edebilir veya sevdiği konuda uzun süre çalışabilir. Bu güçlü yönler de değerlendirme konuşmasına dahil edilir. CAS2 yayıncısının ürün bilgisinde üstün yetenekli ve öğrenme güçlüğü bulunan gruplara ilişkin geçerlik bilgileri yer alır; bu bilgi tek başına bireysel uygunluk veya sonuç anlamı vermez. [1] Aile ayrıca üstün yetenek alanındaki hizmetleri okuyabilir.
Notlar veya sınıf içi katılım değiştiyse
Okul başarısı birçok etkene bağlıdır. Yeni öğretim içeriği, dersin sunuluş biçimi, devam durumu, sınıf ortamı, ilgi ve çalışma düzeni birlikte düşünülür. CAS’ın sağladığı süreç bilgisi; öğretmenin “hangi görevde, hangi yönergeyle, hangi destekten sonra” gözlemlediği örnekle birlikte anlam kazanır. Tek bir puandan not tahmini veya gelecekteki başarı sonucu çıkarmak doğru olmaz.
CAS her çocuk için gerekli bir adım değildir. Ailenin merak ettiği konu görüşmede açıkça anlatılır; kurum, hangi sorunun CAS ile yanıtlanabileceğini ve hangi ek bilgilerin işe yarayacağını açıklar. Bazen önce öğretmenle kısa bir görüşme, mevcut eğitim planının gözden geçirilmesi veya başka bir değerlendirme bilgisi gerekebilir. Aile belirli bir test adını seçmek zorunda değildir; günlük örnekleri aktarması, uygun sonraki adımın konuşulmasına yardımcı olur.
Çocuğun değerlendirmeye katılma isteği ve o günkü durumu da planlamada dikkate alınır. Hastalık, uykusuzluk, yoğun kaygı, alışık olmadığı bir ortam veya yönergeyi anlamayı etkileyen bir ihtiyaç varsa aile bunu önceden bildirebilir. Görüşme, çocuğu bir başarı sınavına hazırlamak için değildir; amaç uygun koşulları, beklentileri ve değerlendirme sorusunu birlikte netleştirmektir.
Değerlendirme adım adım nasıl ilerler?
CAS değerlendirmesi ön görüşme, uygunluk ve sürüm bilgisinin netleştirilmesi, bireysel uygulama, puanların değerlendirilmesi ve aileyle sonuç görüşmesi adımlarından oluşur. Uygulamanın ayrıntısı kullanılan CAS sürümüne ve bataryaya göre değişir; randevu planı görüşmede açıklanır. [1, 3]
- 01
Başvuru nedenini konuşun
Aile, çocuğuyla ilgili en çok merak ettiği günlük durumu anlatır. “Ödevde nerede zorlanıyor?”, “Hangi görevde daha bağımsız?” gibi somut örnekler yardımcı olur. Varsa öğretmen gözlemi, mevcut eğitim desteği ve daha önce yapılmış değerlendirmeler de paylaşılabilir. İlk iletişimde kişisel rapor veya özel belge göndermek gerekmez; kurum hangi bilginin gerekli olduğunu söyler.
- 02
Sürüm ve batarya bilgisini netleştirin
CAS mı, CAS2 mi kullanılacak? Hangi batarya planlanıyor? Bu sorular yaş aralığını, alt test kapsamını ve test oturumunun yaklaşık süresini anlamayı sağlar. Randevu süresine ön görüşme ve sonuç paylaşımı dahil olup olmadığını da ayrıca sorun. Yayıncıların ürün aralıkları, Deniz Yıldızı’ndaki randevunun toplam süresini kendiliğinden belirlemez.
- 03
Uygun koşullar ve ihtiyaçlar paylaşılır
Çocuğun yönergeyi takip etme biçimi, kullandığı dil, görme/işitme ihtiyacı, ilaç veya dinlenme düzeni gibi uygulama gününü etkileyebilecek konular uzmanla görüşülür. Bu bilgiler çocuğu etiketlemek için değil, sonuçların hangi koşullarda elde edildiğini anlamak içindir. Ailenin dile getirdiği hassasiyetler ve mola ihtiyacı randevu planına dahil edilebilir.
- 04
Bireysel uygulama yapılır
Uzman yönergeleri ve materyalleri kullanarak planlanan bataryayı uygular. Testin içeriğini önceden ezberlemek veya benzer sorularla prova yapmak değerlendirme bilgisini değiştirebilir; evde test alıştırması yaptırmanız gerekmez. Çocuğun anlamadığı bir yönerge olduğunda uygulayıcı gerekli açıklamayı yapar. Oturum sırasında verilen yanıtlar ve uygulama koşulları kayıt altına alınır.
- 05
Bulgular ve gözlemler birlikte ele alınır
Alt testlerden gelen veriler, kullanılan sürümün puanlama ve yorumlama kurallarına göre incelenir. Ailenin ve okulun gözlemleri, çocuğun güçlü olduğu etkinlikler ve başvuru sorusu bu aşamada tekrar değerlendirilir. Bir alt testteki düşük veya yüksek performans tek başına çocuğun bütün özelliklerini açıklamaz. Kullanılan bataryanın neyi içerdiği aileye açıkça belirtilmelidir.
- 06
Sonuç görüşmesi ve sonraki adım konuşulur
Görüşmede hangi süreçlerde daha rahat veya daha çok destekle ilerlediği, test sonuçlarının günlük yaşamdaki örneklerle ne ölçüde örtüştüğü ve hangi soruların yanıtsız kaldığı konuşulur. Aile, önerilen desteğin hedefini, kimlerin katılacağını ve ilerlemenin nasıl gözleneceğini sorabilir. Raporun yazılı olarak paylaşılıp paylaşılmadığı ve hangi kapsamda sunulduğu randevu öncesinde netleştirilebilir.
Adımların sırası merkezdeki planlama ve çocuğun gereksinimine göre değişebilir; listede sabit seans veya teslim süresi sözü verilmez. CAS2 yayıncısının verdiği 40–60 dakika, test uygulamasının ürün bilgisidir; aile görüşmesi, ara ve geri bildirimle birlikte toplam zaman daha uzun olabilir. [1] Randevuya giderken okulda veya evde yaşanan bir duruma ilişkin kısa not götürmeniz yeterlidir. Çocuğunuzdan test öncesinde belirli performans göstermesini beklemeyin.
Sonuçlar aileye nasıl anlatılır?
CAS sonucu, hangi süreçlerin uygulanan görevlerde daha rahat göründüğünü ve hangi görevlerin daha fazla çaba gerektirdiğini anlatmaya yardımcı olur. Aile görüşmesinde puanların yanı sıra çocuğun yaklaşımı, kullandığı stratejiler ve günlük yaşam örnekleri konuşulmalıdır. Yayıncı CAS2 yorum kılavuzunda PASS ölçekleri ve alt testler arasındaki karşılaştırmalar için açıklama yöntemleri bulunduğunu belirtir. [1]
Önce soruyu yeniden hatırlayın
“Bu değerlendirmeye hangi ihtiyacı anlamak için başvurduk?” sorusu, puan tablosunu aile için anlamlı kılar. Sonuçlar yalnız merak edilen başlığa göre değil, ölçümün sağladığı tüm ilgili bilgilerle birlikte açıklanır. Bir verinin başvuru sorusuna cevap verip vermediği ayrıca değerlendirilir.
Güçlü yönleri ve destek gerektiren koşulları ayırın
Çocuğun bir görevde kendi stratejisini kurması ve başka bir görevde yönergeyi tekrar istemesi farklı gözlemlerdir. Hangi stratejinin işe yaradığı, hangi koşulda hatırlatmaya ihtiyaç duyduğu ve başarıyı kolaylaştıran ortam birlikte ele alınabilir. Bu anlatım “iyi/kötü” gibi genel bir sıfat yerine ne yapılabileceğini gösterir.
Puanı tek başına yorumlamayın
Standart puanlar, karşılaştırma ve ölçek kurallarına göre yorumlanır. Kullanılan norm grubu, sürüm, yaş ve batarya bilinmeden tek bir değere anlam yüklenmemelidir. Aile, puanın hangi karşılaştırma grubuna göre hesaplandığını ve bu bilginin hangi sınırları olduğunu sorabilir. CAS2 yayıncısının belirttiği norm örneklemi ABD nüfusundandır; bunun Türkiye’deki çocukları temsil ettiği varsayılamaz. [1]
Okul ve ev gözlemlerini yanına koyun
Test oturumundaki görev koşulları ile sınıfın kalabalığı, ödevin uzunluğu veya evdeki rutin aynı değildir. Bir bulgunun günlük yaşamdaki karşılığını anlamak için aile ve öğretmen örnekleri gerekir. Örneğin testte planlı ilerleyen çocuk evde çok aşamalı görevlerde hatırlatmaya ihtiyaç duyuyorsa, hangi farkın bunu açıkladığı konuşulur.
Aile görüşmesinde “Bu sonuç hangi gözleme dayanıyor?”, “Hangi durumlarda aynı özellik daha az görünüyor?”, “Önerinin işe yaradığını neye bakarak anlayacağız?” diye sorabilirsiniz. Ayrıca rapordaki terimlerin günlük dilde karşılığını istemek doğaldır. Bir grafikte çizgilerin ayrılması tek başına sorun veya avantaj demek değildir; kullanılan ölçüm sistemi ve uzman açıklaması birlikte okunmalıdır. Raporu okul veya başka bir uzmanla paylaşmayı düşünüyorsanız, hangi sayfaların ve açıklamaların paylaşılacağını kurumla netleştirin.
CAS ile MOXO arasındaki fark nedir?
CAS, Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl işlem başlıklarında birden çok alt testten oluşan geniş bir süreç profili sunar. MOXO ise bilgisayar ekranındaki hedeflere yanıt verme ve çeldiriciler altında performansı izleme biçimindeki bir dikkat performans görevidir. Amaç ve görev yapıları farklı olduğu için biri diğerinin yerine geçmez. [1, 9]
| Başlık | CAS / CAS2 | MOXO |
|---|---|---|
| Temel odak | PASS süreçleri: Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl işlem. | Bilgisayar görevi sırasında hedeflere yanıt verme örüntüsü ve dikkat performansı. [9] |
| Görev yapısı | Batarya seçeneğine bağlı olarak 8 veya 12 alt test. [1, 3, 8] | Ekranda sunulan hedef uyaranlara göre verilen performans yanıtları; MOXO açıklamasında görsel/işitsel çeldiriciler yer alır. [9] |
| Uygulama biçimi | Bireysel uygulama; kullanılan CAS sürümü ve batarya görüşmede netleştirilir. [1] | Bilgisayar üzerinden yapılandırılmış performans görevi. [9] |
| Süre bilgisi | İlk CAS’ta bataryaya göre yaklaşık 40 veya 60 dakika; CAS2 için yayıncı 40–60 dakika verir. [1, 3] | MOXO’nun güncel form ve uygulama koşullarına göre ayrıca sorulmalıdır; bu sayfada bir süre varsayılmıyor. |
| Aile hangi soruyu sorabilir? | “Çocuğum görevleri nasıl planlıyor, bilgileri nasıl birleştiriyor ve sırayı nasıl izliyor?” | “Belirli bir bilgisayar görevi sırasında hedeflere verdiği yanıtlar nasıl değişiyor?” |
| Birlikte kullanma | İki araç da uygun görülürse farklı bilgi sağlar; hangi soruya hangi aracın katkı verdiği ve ek ölçümün gerekli olup olmadığı uzmanla kararlaştırılır. | |
MOXO sayfasındaki açıklama, testin bilgisayar ortamında hedef uyaranlara yanıt ve çeldirici koşulları içerdiğini belirtir. [9] CAS ise farklı görevlerden aldığı verileri PASS süreçleri çerçevesinde ele alır. Bu nedenle “hangisi daha iyi?” yerine “Ailenin yanıt aradığı soruya hangisi daha uygun bilgi sağlayabilir?” diye sormak daha yerindedir. MOXO’nun uygulama sürümü ve kurum kapsamı hakkında MOXO hizmet sayfasından ayrıntı okuyabilirsiniz.
İki aracın birlikte uygulanması her çocuk için gerekli değildir. Önce başvuru sorusu netleştirilir; bir aracın yanıtlayamadığı başka bir soru kaldıysa ek değerlendirme gündeme alınır. Birden fazla testin puanını toplamak veya “daha çok test daha kesin sonuç verir” varsayımı doğru yaklaşım değildir. Aileye, her ölçümün ne eklediği ve hangi sınırları taşıdığı açıklanmalıdır.
Sonuçlardan sonra nasıl destek planlanır?
Değerlendirmeden sonra destek, ailenin ve okulun gözlemlediği somut ihtiyaca göre belirlenir. Plan; hedefi, uygulanacağı ortamı, sorumluları ve gelişimin hangi gözlemle takip edileceğini açıklar. CAS sonucu kendi başına bir eğitim programı seçmez; uzman ve aile sonuçları günlük yaşam bilgisiyle birlikte değerlendirir. [1]
İhtiyacı davranışla tarif edin
“Daha dikkatli olsun” yerine “iki adımlı yönergeyi tamamlamak için hangi desteğe ihtiyaç duyuyor?” gibi gözlenebilir bir hedef seçin.
İşe yarayan ipucunu belirleyin
Yazılı kontrol listesi, görevi küçük parçalara ayırma veya görsel örnek gibi seçenekler çocuğun günlük koşullarıyla birlikte düşünülür.
Ev ve okulda ortak dil kurun
Aile ve öğretmen, aynı hedefin hangi zaman ve koşullarda gözleneceğini belirler; çocuğun güçlü olduğu durumlar da plana eklenir.
Değişimi örneklerle takip edin
Hangi desteğin verildiği, çocuğun ne yaptığı ve sonrasında hangi yardımın gerektiği kısa notlarla konuşulur. Tek bir gün bütün sürecin ölçüsü değildir.
Planlama güçlüğü görülen bir çocuk için ödevin tümünü aynı anda vermek yerine, başlangıç adımını belirginleştirmek ve tamamlanan bölümleri işaretlemek işe yarayabilir. Sıralı yönergelerde zorlanan bir çocuk için talimatları kısa ve sıralı sunmak, ardından çocuğun kendi sözleriyle tekrar etmesine fırsat vermek düşünülebilir. Görsel ilişkileri kurarken çizim veya örnek kullanmak bazı görevleri anlaşılır kılabilir. Bunlar her çocukta aynı sonucu garanti eden reçeteler değildir; aile ve okulun gözlemiyle seçilip düzenlenir.
Destek hedefi çocuğun bağımsızlığını artırmayı amaçlamalıdır. Yetişkinin her adımı sürekli söylemesi kısa vadede işi tamamlatabilir ama çocuğun kendi stratejisini kullanıp kullanmadığını anlamayı zorlaştırır. Bu nedenle hangi ipucunun verildiği ve çocuk ipucu olmadan nasıl ilerlediği ayırt edilmelidir. İlerleme yalnız test puanıyla değil, günlük görevlerdeki katılım, çocuğun kullandığı yol ve yardım ihtiyacındaki değişimle de konuşulabilir.
Bir plan beklenen faydayı sağlamıyorsa çocuğu suçlamak yerine hedefi ve ortamı yeniden değerlendirin. Görev gereğinden uzun, yönerge belirsiz, materyal ilgisiz veya destek biçimi uygun olmayabilir. Aile, çocuğun neyin işe yaradığını düşündüğünü de sorabilir. Okul becerileri ve eğitim planı hakkında ek bilgi için değerlendirme hizmetlerimizi inceleyebilir, aile-okul iletişimini görüşmede gündeme getirebilir.
CAS hakkında hangi yanlış beklentilerden kaçınmalı?
CAS puanı, çocuğun tüm becerilerini veya gelecekteki okul başarısını tek başına belirlemez. Testin sunduğu veriyi, uygulama koşulları ve günlük yaşam bilgisiyle birlikte okumak gerekir. Aşağıdaki ayrımlar ailelerin sonuç görüşmesinde sorabileceği temel noktaları özetler.
“Tek puan her şeyi açıklar.”
Tek bir puan çocuğun ilgi alanlarını, öğrenme öyküsünü, sınıf içindeki deneyimini veya farklı ortamlarda nasıl ilerlediğini göstermez. Süreç puanları da uygulanan batarya ve karşılaştırma sisteminin sınırları içinde yorumlanır.
“Yüksek puan varsa desteğe gerek kalmaz.”
Bir ölçümde iyi performans göstermek, günlük işlerde hiç zorlanmadığı anlamına gelmez. Çocuk bazı koşullarda güçlü stratejiler kullanırken uzun yönergelerde veya yeni görevlerde desteğe ihtiyaç duyabilir. Gözlemler birlikte incelenir.
“Alt test sayısı daha fazla olan her zaman daha iyidir.”
Batarya seçimi başvuru sorusuna, yaşa ve uygulamanın amacına göre yapılır. Core ve Extended bataryaların kapsamı farklıdır. Bir uzmanın neden belirli bir batarya önerdiğini ve bu seçimin hangi bilgiyi sağlayacağını aileye açıklaması beklenir. [1, 8]
“Çocuğa önceden benzer görev çözdürmeliyim.”
Evde CAS maddelerine benzetilmiş alıştırmalar yapmak, değerlendirme koşullarını değiştirebilir ve çocuğa gereksiz baskı yaratabilir. Özel çalışma veya test malzemesi satın almanız gerekmez. Çocuğun olağan uyku ve günlük düzenini korumak, sorularınızı not etmek yeterlidir.
“CAS2 Türkiye normlarını da kullanıyor.”
Yayıncının ürün sayfası CAS2’nin ABD nüfusunu temsil ettiği belirtilen örneklemle standartlaştırıldığını bildirir. Bu kayıt Türkiye normu olduğunu kanıtlamaz. Kullanılan baskının dilini, norm grubunu ve sonuçların nasıl yorumlandığını kurumdan doğrudan sorun. [1]
“MOXO ve CAS aynı şeyi ölçüyor.”
MOXO görev sırasında dikkat performansına ilişkin veri sunar; CAS dört PASS sürecine dayanan birden çok alt testli bataryadır. Başvuru sorusuna göre farklı bilgiler sağlarlar. Birinin puanını diğerine çevirmek veya aynı sonuç gibi yorumlamak doğru değildir. [1, 9]
Bu ayrımlar, değerlendirme sonuçlarının değersiz olduğu anlamına gelmez. Amaç, elde edilen bilgiyi doğru soruya bağlamaktır. Aile rapordaki bir ifadeyi anlamadığında açıklama istemeli; önerilen desteğin hangi günlük gözleme dayandığını sormalıdır. Sonuç görüşmesi, yalnız puanların okunduğu bir toplantı değil, çocuğun öğrenme koşullarını daha anlaşılır hâle getiren bir konuşma olmalıdır.
CAS’ın Türkiye’deki kullanım bilgisi nasıl okunmalı?
İlk CAS üzerine Türkiye’de akademik çalışmalar vardır; bu, CAS2’nin Türkiye’de uyarlanıp ulusal normlarla kullanıldığını göstermez. Yayıncı CAS2 standardizasyonunu ABD örneklemine dayandırır. Kullanılan sürüm, materyal dili ve norm grubu kurumla netleştirilmelidir. [1, 5–8]
İstanbul Üniversitesi’nde yürütülen doktora tezi, beş yaş grubu için CAS’ın geçerlik, güvenirlik ve norm çalışmalarını ele almıştır. HAYEF: Journal of Education’da yayımlanan çalışma da ilk CAS ve PASS yaklaşımını Türkiye’deki çocuklar bağlamında açıklar. Marmara Üniversitesindeki tez ve HAYEF dergisindeki çalışma, ilk CAS’ın Türkiye’de belirli yaş gruplarında ele alındığını gösterir. [4–6] Bu çalışmalar belirli yıllarda, belirli yaş ve örneklemlerde yapılmıştır; her yaştaki çocukları veya CAS2 sürümünü temsil ettikleri sonucu çıkarılamaz.
CAS2 için Türkiye’de yayımlanmış güncel bir norm çalışmasını bu araştırmada doğrulayamadım; bu durum çalışmanın kesinlikle bulunmadığını kanıtlamaz. Sayfa hazırlanırken incelenen kaynaklar arasında yerel CAS2 standardizasyonuna dair doğrudan kanıt yoktur. Bu nedenle aileler, uygulamada CAS mı CAS2 mi kullanıldığını, kullanılan formun dilini ve yorumun hangi norm bilgisine dayandığını sorabilir. Kurumun CAS eğitimi almış olması uygulama deneyimine ilişkin kurum bilgisidir; yerel standardizasyon kanıtıyla aynı şey değildir.
Bir testin Türkiye’de akademik çalışmalarda kullanılması, her merkezde aynı sürümün, normun veya materyalin bulunduğu anlamına gelmez. Ürün kaydı, tez, hakemli araştırma ve kurumun uygulama bilgisi farklı türde kanıtlar sağlar. Karar verirken kaynağın neyi gösterdiğini ve neyi göstermediğini ayırın. Sayfanın kaynak listesi bu ayrımı görünür kılmak için yayıncı ve üniversite kayıtlarına doğrudan bağlantı verir.
CAS’ı kim uygular?
CAS uygulamasını Deniz Yıldızı’nda CAS eğitimi almış kurum uzmanı yürütür. Kurumda bu değerlendirme için eğitim alınmıştır; isim belirtilmediğinden burada kişi adı verilmemektedir. Uygulayıcıdan kullanılan sürümü, bataryayı, puanlama ve sonuç paylaşımını açıklamasını isteyebilirsiniz.
PRO-ED’in test kullanıcılarına ilişkin politikası, uygulama, puanlama, yorumlama ve sonuçları kullanma sorumluluğunu uygun eğitim ve uzmanlıkla ilişkilendirir. Bu, yayıncının kendi kullanım çerçevesidir; Türkiye’de meslek gruplarına ilişkin mevzuat hükmü olarak aktarılmamalıdır. Bu sayfada CAS/CAS2’ye özgü Türkiye uygulayıcı mevzuatını ölçmedim. Kurumun bildirdiği bilgi, uzmanının CAS eğitimi aldığı ve değerlendirme yaptığıdır. [2]
İlk görüşmede uygulayıcının hangi CAS sürümünde eğitim aldığını, hangi yaş grubunda ve hangi bataryayla çalıştığını sorabilirsiniz. Sonucun kim tarafından yorumlanacağı, aile görüşmesinde hangi açıklamaların sunulacağı ve raporun nasıl paylaşılacağı da önceden netleştirilebilir. Bir uzmanın adını veya unvanını başka bir kaynaktan doğrulamadan bu sayfada yazmıyorum. Kurumun ekip bilgisi için ekibimiz sayfasını inceleyebilir, CAS uygulayıcısının güncel bilgisini doğrudan kuruma sorabilirsiniz.
Deniz Yıldızı ile nasıl görüşebilirsiniz?
CAS değerlendirmesi, sürüm ve randevu kapsamı hakkında Deniz Yıldızı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi’nden bilgi alabilirsiniz. Merkez Bornova, İzmir’dedir. İlk görüşmede çocuğun yaşı, ailenin anlamak istediği günlük durum ve daha önce alınan eğitim desteği hakkında kısa bilgi paylaşmanız yeterlidir.
Görüşmeye hazırlanırken
- CAS veya CAS2’den hangisinin uygulandığını sorun.
- Planlanan batarya, görev süresi ve sonuç görüşmesinin kapsamını netleştirin.
- Ev veya okuldan bir somut örnek not alın.
- İlk mesajda özel rapor veya gereksiz kişisel belge göndermeyin.
Deniz Yıldızı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi
Kazımdirik Mah. 372/14 Sk. No:20
Bornova / İzmir
Ücret, toplam randevu süresi, rapor biçimi ve kurumda o tarihte kullanılan CAS sürümü için güncel bilgiyi doğrudan görüşmede alın. Bu sayfada doğrulanmış bir ücret veya kuruma özel randevu süresi yayımlanmıyor. Başvurunuzun kapsamı netleşmeden belirli bir sonuç veya destek süresi sözü verilmez.
CAS hakkında sık sorulan sorular
CAS testi nedir?
CAS, Das-Naglieri PASS yaklaşımına dayanan bireysel bilişsel değerlendirme sistemidir. Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl işlem başlıklarında görevler sunar. Sonuçlar çocuğun bütün becerilerini tek başına açıklamaz; başvuru sorusu, günlük yaşam bilgisi ve uygulama koşullarıyla birlikte yorumlanır. CAS ve CAS2 farklı sürümlerdir; görüşmede hangi sürümün kullanılacağını sorun.
CAS ve CAS2 kaç yaş aralığı için hazırlanmıştır?
İlk CAS için Giunti yayıncı kataloğu 5–17 yaş aralığını verir. PRO-ED’in CAS2 sayfası 5–18 yaş aralığını bildirir. [1, 3] Yaş aralığı tek başına bireysel uygunluk anlamına gelmez; kullanılan sürüm, yönergeyi anlama, değerlendirme sorusu ve merkezin uygulama kapsamı ayrıca konuşulur.
CAS uygulaması ne kadar sürer, kaç alt test vardır?
İlk CAS’ta temel batarya 8 alt test ve yaklaşık 40 dakika; standart batarya 12 alt test ve yaklaşık 60 dakika olarak yayıncı kataloğunda yer alır. CAS2’de Core 8, Extended 12 alt testtir; yayıncı test süresini 40–60 dakika verir. [1, 3, 8] Bunlar test oturumuna ait bilgilerdir; aile görüşmesi ve sonuç paylaşımının süresini randevuda ayrıca sorun.
PASS’ın dört süreci ne anlama geliyor?
PASS; Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl işlem süreçlerini ifade eder. Günlük bir görevde kişi yöntem seçebilir, önemli bilgiye odaklanabilir, parçaları birleştirebilir ve adımları sırayla izleyebilir. Süreçler birbiriyle ilişkili olabilir; her birini çocuğun değişmez özelliği gibi yorumlamak doğru değildir.
Okulda zorlanan her çocuk için CAS gerekir mi?
Hayır, değerlendirme aracı çocuğun yaşına ve ailenin anlamak istediği konuya göre seçilir. Okul başarısı; öğrenme fırsatı, öğretim biçimi, sınıf koşulları, ilgi ve farklı becerilerden etkilenebilir. Aile önce evde veya okulda gözlediği somut durumu paylaşabilir; CAS’ın bu soruya nasıl katkı sunacağı görüşmede netleştirilir.
CAS üstün yetenekli çocukların güçlü yönlerini gösterir mi?
CAS2 yayıncısı ürün bilgisinde üstün yetenekli ve öğrenme güçlüğü bulunan gruplarla ilgili geçerlik bilgileri olduğunu belirtir. [1] Bu bilgi tek başına çocuğun bireysel profilini veya uygun hizmeti belirlemez. Güçlü yönler; görev performansı, aile/öğretmen gözlemi ve değerlendirme sorusu birlikte ele alınarak konuşulur.
CAS ile MOXO arasındaki temel fark nedir?
CAS dört PASS sürecini farklı alt testlerle değerlendirir. MOXO, bilgisayar görevi sırasında hedeflere yanıt verme performansını ve çeldirici koşullarını ele alır. [1, 9] Görev ve amaçları farklıdır; biri diğerinin yerine geçmez. Hangi aracın uygun olduğu ailenin başvuru sorusuna göre konuşulur.
CAS2 Türkiye’de Türkçe normlarla kullanılıyor mu?
Türkiye’de ilk CAS üzerine üniversite tezleri ve hakemli çalışma vardır; bunlar CAS2 için güncel Türkiye normu olduğunu göstermez. [4–6] PRO-ED CAS2 standardizasyonunu ABD örneklemine dayandırır. [1] Bu sayfada CAS2’ye ait Türkiye normlama çalışmasını doğrulayamadım. Kurumda kullanılan sürümün dili ve yorumun hangi norm bilgisine dayandığı sorulmalıdır.
CAS’ı kim uygular ve nasıl hazırlanmalıyız?
Deniz Yıldızı’nda uygulamayı kurumun CAS eğitimi almış uzmanı yürütür; bu sayfada kişi adı verilmemiştir. Özel test alıştırması yapmanız gerekmez. Çocuğun olağan düzenini koruyun, varsa okuldan gelen gözlemleri ve merak ettiğiniz günlük durumu not edin. Kullanılan sürüm, batarya ve sonuç görüşmesinin kapsamını randevuda sorun.
CAS raporundan sonra hangi destek planlanır?
Destek planı çocuğun günlük yaşamındaki somut hedefe göre oluşturulur; örneğin yönergeyi parçalara ayırmak, görsel hatırlatıcı kullanmak veya okul-aile arasında ortak gözlem dili kurmak konuşulabilir. Bunlar herkese aynı biçimde önerilen reçeteler değildir. Hedef, kullanılacak yardım ve ilerlemenin nasıl izleneceği aileyle birlikte netleştirilir.
Bu sayfadaki bilgiler aradığınız yanıtı verdi mi?
Yanıtınız, içerik hakkında geri bildirim almamıza yardımcı olur.
CAS sayfasında yararlanılan kaynaklar
Yaş, süre, batarya, kuramsal çerçeve ve Türkiye’deki akademik çalışmalar aşağıdaki yayıncı ve üniversite kaynaklarından kontrol edilmiştir. Kaynaklar farklı CAS sürümlerini ve farklı örneklemleri ele alır; açıklamalar bu kapsamları aşmaz.
- PRO-ED — CAS2 Complete Kit ürün bilgisi. Erişim: 2026-11-12. Yaş, batarya, süre ve ABD standardizasyon örneklemi.
- PRO-ED — Test User Qualifications Policy. Erişim: 2026-11-12. Yayıncının test kullanıcıları için belirttiği yeterlik ve eğitim ilkeleri.
- Giunti OS — Intelligenza ürün kataloğu (2015), CAS bölümü. Erişim: 2026-11-12. İlk CAS’ın yaş aralığı, temel/standart batarya ve süre bilgisi.
- Tamer Ergin — CAS beş yaş çocukları üzerinde geçerlik, güvenirlik ve norm çalışması, İstanbul Üniversitesi doktora tezi kaydı (2003). Erişim: 2026-11-12.
- Işık Dondurucu — CAS on yaş çocukları üzerinde geçerlik, güvenirlik ve norm çalışması, Marmara Üniversitesi yüksek lisans tezi (2006). Erişim: 2026-11-12.
- Tamer Ergin — “Çocukların Bilişsel İşlemlerini Değerlendirmede Yeni Bir Yaklaşım: PASS Teorisi ve Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS)”, HAYEF: Journal of Education. Erişim: 2026-11-12.
- Jack A. Naglieri ve J. P. Das — “Planning, Attention, Simultaneous, and Successive (PASS) Cognitive Processes as a Model for Intelligence”, Journal of Psychoeducational Assessment. Erişim: 2026-11-12.
- Naglieri ve Otero — PASS Theory of Intelligence and Its Measurement Using the Cognitive Assessment System, 2nd Edition, hakemli makale. Erişim: 2026-11-12.
- MOXO Türkiye — MOXO Dikkat Testi ürün açıklaması. Erişim: 2026-11-12. Bilgisayar görevi ve uyaran yapısına ilişkin ürün bilgisi.
İçerik, kaynak bağlantıları ve CAS/CAS2 sürüm ayrımı 12 Kasım 2026 tarihinde gözden geçirilmiştir. Türkiye’de CAS2 standardizasyonu ve yerel uygulayıcı mevzuatı: ölçmedim.
